Σε ένα ακόμη αφιέρωμά μας στα παιδιά, και θα ταξιδέψουμε στους ανοικτούς ορίζοντες της θάλασσας και της γνώσης μέσα από κατασκηνωτικές δράσεις και σχολικές συνέργειες του χθες.
Γράφει ο Σπύρος Θεοδωράκης
Κατασκηνωτικές δράσεις και δραστηριότητες στην Σαλαμίνα
Καθώς τελειώνει η σχολική χρονιά και οι μαθητές ετοιμάζονται για τις διακοπές τους, ας γυρίσουμε αρκετά χρόνια πίσω να γνωρίσουμε την Ναυταθλητική κατασκήνωση της Φανερωμένης στην Σαλαμίνα, η οποία ιδρύθηκε από τη Χριστιανική Αδελφότητα Νέων Αθηνών.
Η Χ.Α.Ν. Αθηνών αποτελεί παράρτημα του διεθνούς οργανισμού Young Men Christian Association (YMCA) που ιδρύθηκε στις 6 Ιουνίου 1844 στο Λονδίνο, σε μια περίοδο πολιτικής και κοινωνικής αναστάτωσης, επακόλουθο της βιομηχανικής επανάστασης. Ιδρυτής της YMCA θεωρείται ο George Williams ενώ, το 1855 διατυπώθηκε στο Παρίσι ο καταστατικός χάρτης της οργάνωσης, που αποκαλείται η «Βάση των Παρισίων».
Αποστολή των Χ.Α.Ν. είναι η ενδυνάμωση των νέων για τη δημιουργία μία δίκαιης, ανεκτικής και συμπεριληπτικής κοινωνίας μέσα από την ισόρροπη σωματική, ψυχική και πνευματική ανάπτυξη. Απευθύνονται δε σε όλους, ανεξάρτητα από φυλή, εθνικότητα, φύλο και θρήσκευμα, ενώ ιδιαίτερη μέριμνα λαμβάνεται για τη συμπερίληψη και την ανάπτυξη προγραμμάτων για παιδιά ΑμεΑ.
Το έργο της YMCA είναι αναγνωρισμένο παγκοσμίως από όλους τους μεγάλους διεθνείς οργανισμούς ενώ, ο Ο.Η.Ε. την έχει σύμβουλο Μ.Κ.Ο. Είναι η παλαιότερη και μεγαλύτερη διεθνής εθελοντική οργάνωση για νέους, η οποία λειτουργεί σήμερα σε 120 χώρες και έχει περισσότερα από 65.000.000 μέλη.
Το 1923 σε πευκόφυτη έκταση που ανήκει στην Εκκλησία της Ελλάδος και βρίσκεται στις βόρειες ακτές της Σαλαμίνας, απέναντι από τα Μέγαρα, σε μικρή απόσταση από την ιστορική Ιερά Μονή της Παναγίας Φανερωμένης και δύο χιλιόμετρα από το μικρό πορθμείο Φανερωμένη-Ν. Πέραμος, η ΧΑΝ Αθηνών ίδρυσε την πρώτη ναυταθλητική κατασκήνωση.
Για σχεδόν πενήντα χρόνια, η κατασκήνωση φιλοξένησε μεγάλο αριθμό παιδιών που ενώ προέρχονταν από διαφορετικές κοινωνικές ομάδες, μοιράζονταν τις ιδίες σκέψεις και τα ιδία συναισθήματα ενώ, σχεδόν όλα είχαν ζήσει τις εμπειρίες και στερήσεις κατά την διάρκεια των δύσκολων χρόνων του πολέμου και της προσφυγιάς.
Ακολούθησε και η απαρχή της αστυφιλίας στην Ελλάδα με την μαζική μετακίνηση πληθυσμού από την ύπαιθρο προς τα αστικά κέντρα (κυρίως Αθήνα-Θεσσαλονίκη), που κορυφώθηκε μεταπολεμικά (1950-1970), οδηγώντας σε υπερσυγκέντρωση του πληθυσμού. Έτσι σε μια χώρα με ακτές πολλών χιλιομέτρων ήταν πιθανόν, παιδιά που προέρχονταν από την ηπειρωτική Ελλάδα και στριμωχτήκαν στις γειτονιές των πόλεων, να μην είχαν καμία επαφή την θάλασσα.
Το πρόγραμμα της κατασκήνωσης της ΧΑΝ από τα πρώτα χρόνια στηρίχθηκε στο πλαίσιο αθλητισμός, ψυχαγωγία, καθήκοντα και υπηρεσίες εκπαίδευσης, που βοηθούσε τα παιδιά στο τέλος της κάθε κατασκηνωτικής περιόδου, να επιστρέφουν στα σπίτια τους γεμάτα ζωντάνια, σφρίγος, και με καινούργιες φιλίες και εμπειρίες. Από τα πρώτα χρόνια της λειτουργίας, καταγράφονται δραστηριότητες πρωτόγνωρες για την νεολαία της εποχής. Αθλήματα όπως, ποδόσφαιρο, μπάσκετ, βόλεϊ, στίβος τένις, αλλά και εξορμήσεις στο βουνό, πεζοπορίες, εκδρομές.
Η θάλασσα ήταν κι αυτή στην καθημερινότητα των κατασκηνωτών με προγράμματα εκπαιδευτικού χαρακτήρα, όπως μαθήματα κωπηλασίας, κανό, ιστιοπλοΐας, καταδύσεων, βασικές γνώσεις ναυαγοσωστικής και πρώτων βοηθειών και φυσικά μαθήματα κολύμβησης με βασικό στόχο, όλοι οι κατασκηνωτές να μάθουν να κολυμπούν. Επρόκειτο για την πρώτη οργανωμένη ναυταθλητική κατασκήνωση, ιδιαίτερα πρωτοποριακή για την εποχή της.
Ενώ τα παιδιά διέμεναν σε σκηνές, πρωτοποριακές ήταν οι εγκαταστάσεις που υπήρχαν, αφού είχαν κτιστεί χώροι εστίασης και υγιεινής, μαγειρεία, ιατρείο αναρρωτήριο κι ακόμη προβλήτα και βατήρας στην θάλασσα και υπόγεια στοά κάτω από τον δρόμο, για να περνούν με ασφάλεια στην παραλία οι κατασκηνωτές.
Όμως, τη δεκαετία του 1980, η κατασκήνωση της ΧΑΝ αναγκάστηκε να διακόψει τη λειτουργία της. Βασική αιτία ήταν η περιβαλλοντική επιβάρυνση της θαλάσσιας περιοχής στον κόλπο της Ελευσίνας, λόγω της μακροχρόνιας αγκυροβόλησης πλοίων, αποτέλεσμα μιας σοβαρής τότε κρίσης στην ναυτιλία. Η θάλασσα δεν προσφερόταν πλέον για καμία είδους δραστηριότητα κι έτσι κατέστησε αδύνατη τη συνέχιση των δραστηριοτήτων της.
Έκτοτε οι εγκαταστάσεις εγκαταλείφθηκαν. Τα κτίρια παρουσιάζουν φθορές, σημάδια βανδαλισμών και εγκατάλειψης, ενώ ο χώρος δεν χρησιμοποιείται οργανωμένα. Παρά την σημερινή εικόνα, η έρημη κατασκήνωση της Χ.Α.Ν. εξακολουθεί να αποτελεί σημείο αναφοράς και μνήμης για όσους είχαν συνδεθεί μαζί της στο παρελθόν, στα υπέροχα χρόνια της παιδικής ηλικίας των.
Να σημειωθεί εδώ, ότι η κατασκήνωση της Χ.Α.Ν.Θ. που ιδρύθηκε το 1924 στο Πήλιο, λειτουργεί μέχρι και σήμερα με σημαντική και πολύπλευρη δραστηριότητα για νέους αλλά και παλιούς κατασκηνωτές. Βρίσκεται στο Ανατολικό Πήλιο στον οικισμό Άγιος Ιωάννης του Δήμου Ζαγοράς – Μουρεσίου.
Σχολικές συνέργειες και συμπράξεις στο Ρέθυμνο
Το Πρόγραμμα Comenius είναι ένα ευρωπαϊκό πρόγραμμα που αποσκοπεί στη βελτίωση της ποιότητας της σχολικής εκπαίδευσης και στην ενίσχυση της ευρωπαϊκής διάστασής της, ιδίως μέσω της ενθάρρυνσης της διακρατικής συνεργασίας μεταξύ εκπαιδευτικών ιδρυμάτων σχολικής και προσχολικής εκπαίδευσης, μέσω σχολικών συμπράξεων και δράσεων διακρατικής κινητικότητας μαθητών και δάσκαλων. Επίσης, υποστηρίζει τα παιδιά να αποκτήσουν συνείδηση της ποικιλομορφίας των ευρωπαϊκών πολιτισμών, καθώς και γνώσεις και δεξιότητες απαραίτητες για την προσωπική τους ανάπτυξη, τη μελλοντική εργασιακή τους απασχόληση και τη δραστηριοποίησή τους ως ενεργών πολιτών.
Την διετία 2010-12 “έτρεξε” το πρόγραμμα: Οι Φάροι της Ευρώπης – Οι Φάροι μας ενώνουν (3Ls – Lighthouses Link Lands) που ήταν το αποτέλεσμα μιας κοινής έμπνευσης πέντε ευρωπαϊκών σχολείων από την Ελλάδα, την Ισπανία, την Ιταλία, τη Μ. Βρετανία (Σκωτία) και την Πολωνία και σκοπό είχε να εξερευνηθούν η ιστορία, οι θρύλοι, οι παραδόσεις και ο τρόπος λειτουργίας των φάρων που υπάρχουν στις Ευρωπαϊκές ακτογραμμές. Συντονίστρια χώρα ήταν η Ιταλία και την Ελλάδα εκπροσώπησε το 14ο Δημοτικό Σχολείο Ρεθύμνου.
Είναι γνωστό ότι οι φάροι, είναι μέρος του περιβάλλοντος και του πολιτισμού ενός τόπου. Μερικοί φάροι είναι σύμβολο και σημείο αναγνώρισης μιας περιοχής αλλά και σημείο αναφοράς για τους ανθρώπους που ζουν κοντά στη θάλασσα. Συχνά τους φάρους, περιβάλλουν θρύλοι και παραδόσεις, μύθοι και μυστήριο.
Τα παιδιά από το Ρέθυμνο που συμμετείχαν στο πρόγραμμα ανακαλύψαν τα όμορφα μέρη όπου βρίσκονται οι φάροι της Κρήτης αλλά και των άλλων χωρών-εταίρων. Έμαθαν για τις ομοιότητες και τις διαφορές που υπάρχουν στον τρόπο λειτουργίας τους, γεγονός που διεύρυνε τους μαθησιακούς τους ορίζοντες ενώ συγχρόνως τα οδηγεί στην ευρωπαϊκή τους ταυτότητα, που είναι κι ο πρωταρχικός στόχος του προγράμματος.
Στο Ρέθυμνο πραγματοποιήθηκε η 3η Συνάντηση (16-20 Μαΐου 2011) με την φιλοξενία μαθητών από την Ισπανία και δάσκαλων από τα υπόλοιπα σχολεία. Οργανώθηκαν σειρά εκδηλώσεων, παρουσιάσεων, τηλεδιασκέψεων, ομιλιών και εργασιών αλλά και ανταλλαγές-φιλοξενίες μαθητών από τις χώρες-εταίρους. Οι μαθητές έφτιαξαν επίσης φάρους από διαφορετικά υλικά όπως πλαστικό, πηλό, χαρτόνι, φελλό.
Τα μεγαλύτερα παιδιά, εφαρμόζοντας τις γνώσεις τους από το μάθημα της Φυσικής, κατάφεραν να κάνουν τους φάρους τους ν΄ ανάβουν. Το τελικό προϊόν ήταν ένας πολύγλωσσος ιστοχώρος που παρουσίασε τα επιτεύγματα του προγράμματος σε όλα τα συνεργαζόμενα σχολεία.
Πραγματοποιήθηκε επίσης επίσκεψη-ημερίδα στο Ναυτικού Μουσείου Κρήτης (Χανιά) όπου ξενάγησε τα παιδιά ο πρόεδρός του Μανώλης Πετράκης αρχιπλοίαρχος (Μ) ε.α, τους μίλησε για τους Φάρους της Ελλάδος και ειδικότερα της Κρήτης και τους εξήγησε τους λόγους για τους οποίους θα πρέπει να τους προστατεύουμε αλλά και να τους προβάλουμε. Οι μικροί μαθητές έκαναν ερωτήσεις και στην συνέχεια είχαν τη δυνατότητα να παρακολουθήσουν οπτικοακουστικό υλικό.
Κατά την διάρκεια του προγράμματος οι Ισπανοί, Ιταλοί, Πολωνοί και Σκωτσέζοι εταίροι (μαθητές και δάσκαλοι), γνώρισαν από κοντά τον δικό μας φάρο στο παλιό λιμάνι του Ρεθύμνου που αποτέλεσε την πηγή έμπνευσης των δικών μας παιδιών, κι έναν από τους φάρους του προγράμματος.
Για τον γραφικό φάρο του Ρεθύμνου αξίζει εδώ να αναφερθεί ότι, η πιο πρόσφατη έρευνα απέδειξε (σε αντίθεση με ότι πιστευόταν μέχρι τώρα) ότι κτίστηκε το βραχύ διάστημα της αιγυπτιοκρατίας στην Κρήτη. Ο Χαρ. Παπαδάκης στο βιβλίο του: “Ο αιγυπτιακός φάρος του Ρεθύμνου” (σελ.98-99) καταλήγει στην βεβαιότητα ότι κτίστηκε επί Μωχάμετ Άλη το έτος Εγίρα 1254 (χριστιανικά έτη 1838-39). Μεταξύ άλλων άντλησε στοιχεία από το βιβλίο: Report on Egypt and Cadia του John Bowring που εκδόθηκε στο Λονδίνο το 1840, όπου παρατίθεται πίνακας με τα ποσά που διέθεσε ο κυβερνήτης της Αιγύπτου, για επισκευές στα λιμάνια της Κρήτης. Για το λιμάνι του Ρεθύμνου το ποσό έφτασε τις 871.500 πιάστρες (κατά προσέγγιση 36.980 λίρες Αγγλίας).
Οι άλλοι φάροι των μαθητών-εταίρων που συμμετείχαν στο πρόγραμμα ήταν από: την Ιταλία ο Faro di Zafferano [Sicilia], την Ισπανία ο Torre de Hercules [Corunna], την Σκωτία του ακρωτηρίου Cape Wrath [Sutherland] και από την Πολωνία του λιμανιού Swinoujscie [Latarnia Morska].
Αναφορές
Ευχαριστούμε την κ. Λήδα Μάμαλη (Διευθύντρια / Χ.Α.Ν. Αθηνών) και την υπεύθυνη του προγράμματος Comenius κ. Θεοδώρα Μπατσή (Δασκάλα / 14ου Δημοτικού Σχολείου Ρεθύμνου) για τα στοιχεία και τις φωτογραφίες που μας διέθεσαν.
Πηγές:
*Χ.Α.Ν.Θ. 100 Χρόνια Ζωής και Δράσης. [1921-2021].
*Miller Michael. “Μνήμες από την άγνωστη ιστιοπλοϊκή κατασκήνωση της χώρας” Ιστορική έρευνα-ντοκιμαντέρ (YouTube. Διάρκεια 5 ΄)
* Παπαδάκης Α. Χαρίδημος. “Ο αιγυπτιακός φάρος του Ρεθύμνου” (2009) Εκδόσεις Καραγιάννη.
