Ο πόλεμος είναι η συνέχεια της πολιτικής με άλλα μέσα.
Γράφει η Κατερίνα Μιχαηλίδου
Το 2003 κυκλοφόρησε η ταινία “Master and Commander: Στα πέρατα του κόσμου” που βασίζεται στη σειρά ιστορικών μυθιστορημάτων του Patrick O’Brian. Πρόκειται για μία από τις πιο ρεαλιστικές ναυτικές ταινίες που έχουν γυριστεί ποτέ, σε σκηνοθεσία του Peter Weir με πρωταγωνιστές τους Russell Crowe ως Captain Jack Aubrey και Paul Bettany ως Dr. Stephen Maturin. Ο σκηνοθέτης πέτυχε η ταινία να μην είναι μια συνηθισμένη περιπέτεια αλλά να έχει ένταση στο θέαμα και βάθος στους χαρακτήρες. Πέτυχε ακόμα να είναι συναρπαστική παρά το γεγονός ότι εκτυλίσσεται σχεδόν αποκλειστικά πάνω σε ένα καράβι. Η ταινία διαδραματίζεται το 1805, κατά τη διάρκεια των Ναπολεόντειων πολέμων. Όπως πάντα σε αυτή τη στήλη, πριν παρουσιάσουμε την ταινία θα δούμε τα πραγματικά γεγονότα.
Το ιστορικό πλαίσιο του Αγγλογαλλικού πολέμου στη θάλασσα.
Κατά τα έτη 1803-1815 η Βρετανία και η Γαλλία αγωνίζονταν για την κυριαρχία στην Ευρώπη και στους ωκεανούς. Ο ηγέτης της Γαλλίας, Ναπολέων Βοναπάρτης, επιδίωκε να πλήξει τη Βρετανία όχι μόνο στην ξηρά αλλά και στο παγκόσμιο εμπορικό της δίκτυο. Ωστόσο, η Βρετανία διέθετε το ισχυρότερο πολεμικό ναυτικό της εποχής. Το Βασιλικό Ναυτικό είχε αναπτύξει από το 1803 ένα τεράστιο σύστημα ναυτικών αποκλεισμών, που περιόριζε τα γαλλικά και ισπανικά πλοία στα λιμάνια τους. Στόχος ήταν:
- Να αποτραπεί πιθανή εισβολή στη Βρετανία.
- Να περιοριστεί το εμπόριο της Γαλλίας.
- Να καταστραφεί ο γαλλικός στόλος πριν μπορέσει να συγκεντρωθεί.
Στο πλαίσιο αυτό βρετανικές Mοίρες περιπολούσαν συνεχώς έξω από λιμάνια όπως η Μπρέστ και η Τουλόν, δημιουργώντας μια πρωτοφανή μορφή μόνιμης ναυτικής πίεσης.
Πέρα από τις μεγάλες ναυμαχίες, ο πόλεμος στη θάλασσα χαρακτηριζόταν και από ατομικές καταδιώξεις μεταξύ φρεγατών και μικρότερων πολεμικών πλοίων (αυτού του είδους οι συγκρούσεις αποτελούν και τον πυρήνα της ιστορίας της ταινίας).
Το 1805 σημειώθηκε η σημαντικότερη ναυμαχία των Ναπολεόντειων Πολέμων, στο Τραφάλγκαρ. Ο βρετανικός στόλος υπό τον ναύαρχο Οράτιο Νέλσον συνέτριψε τον ενωμένο γαλλοϊσπανικό στόλο. Η νίκη αυτή εξασφάλισε για δεκαετίες την κυριαρχία του Βρετανικού Βασιλικού Ναυτικού στις θάλασσες και ουσιαστικά ματαίωσε οριστικά τα σχέδια του Ναπολέοντα για εισβολή στη Βρετανία. Να σημειώσουμε εδώ ότι ο Νέλσον σκοτώθηκε σε αυτή τη ναυμαχία.
Το 1815 η ήττα του Ναπολέοντα στη Μάχη του Βατερλό σήμανε το τέλος των Ναπολεόντειων Πολέμων και την έναρξη της παγκόσμιας ναυτικής κυριαρχίας της Βρετανίας για τον 19ο αιώνα. Ας γυρίσουμε όμως στην ταινία “Master & Commander: Στα πέρατα του κόσμου”.
Η υπόθεση της ταινίας
Κεντρικός ήρωας είναι ο πλοίαρχος Τζακ Όμπρεϊ, κυβερνήτης του βρετανικού πολεμικού πλοίου “HMS Surprise” το οποίο περιπολεί στον Ειρηνικό Ωκεανό με εντολή να καταδιώξει το γαλλικό πολεμικό “Acheron” και να το καταστρέψει ή να το αιχμαλωτίσει, καθώς θεωρείται σημαντική απειλή για τα βρετανικά συμφέροντα.
Στην αρχή της ταινίας δέχεται αιφνιδιαστική επίθεση από το πολύ ισχυρότερο γαλλικό πολεμικό. Παρά τις σοβαρές ζημιές, το Surprise επιβιώνει. Ακολουθεί μια μακρά και επικίνδυνη καταδίωξη μέσα στον απέραντο Ειρηνικό, όπου το πλήρωμα αντιμετωπίζει καταιγίδες, ασθένειες, ελλείψεις εφοδίων και τις ψυχολογικές συνέπειες της συνεχούς μάχης.
Παράλληλα, η ταινία εστιάζει στη βαθιά φιλία του Όμπρεϊ με τον δρ. Στίβεν Ματουρίν, τον χειρουργό του πλοίου και φυσιοδίφη. Οι δύο άνδρες έχουν διαφορετικές αντιλήψεις για τον κόσμο, αλλά η σχέση τους αποτελεί τον συναισθηματικό πυρήνα της ιστορίας.
Πρόκειται ουσιαστικά για μια ιστορία καθήκοντος, ηγεσίας, φιλίας και επιμονής, αλλά και για μια εξαιρετικά ρεαλιστική απεικόνιση της ζωής και του πολέμου στη θάλασσα.
Δείτε το trailer της ταινίας:
Η ιστορική ακρίβεια της ταινίας
Πρόειται για μία από τις πιο πιστές ιστορικά ναυτικές ταινίες. Τα πλοία, οι τακτικές μάχης, η ζωή των ναυτών και η ιεραρχία του Βρετανικού Βασιλικού Ναυτικού αποδίδονται με εντυπωσιακή ακρίβεια. Iδιαίτερη προσοχή δίνεται στις παρακάτω βασικές πτυχές του πολέμου στη θάλασσα:
Καταδίωξη και αναγνώριση: Στον πόλεμο των ιστιοφόρων η ταχύτητα και οι χειρισμοί μέσω των ιστίων ήταν κρίσιμοι παράγοντες. Οι καπετάνιοι προσπαθούσαν να αποκτήσουν το πλεονέκτημα του ανέμου, που τους επέτρεπε να κάνουν την καλύτερη επιλογή της στιγμής της επίθεσης.
Πυρά πλευρικών πυροβόλων: Τα πλοία μάχονταν κυρίως με πλευρικές ομοβροντίες. Η σωστή θέση απέναντι στον αντίπαλο μπορούσε να επιτρέψει καταστροφικά πυρά κατά μήκος του πλοίου, τα οποία προκαλούσαν τεράστιες απώλειες στο πλήρωμα.
Κατάληψη με ρεσάλτο: Όταν ένα πλοίο είχε υποστεί σοβαρές ζημιές, η τελική φάση της μάχης συχνά ήταν η επιβίβαση. Οι ναύτες και οι πεζοναύτες επιτίθεντο με σπαθιά, πιστόλια και λόγχες για να καταλάβουν το εχθρικό πλοίο.
Χρήση παραπλάνησης: Στην ταινία εμφανίζονται και τακτικές παραπλάνησης, όπως η χρήση ψεύτικων σημαιών ή η μεταμφίεση ενός πολεμικού πλοίου σε εμπορικό, πρακτικές που ήταν συνηθισμένες στην εποχή.
Το πραγματικό πλοίο HMS Surprise
Το “HMS Surprise” όπως είπαμε είναι το κεντρικό πλοίο της ταινίας. Το όνομα αυτό ανήκε και σε πραγματικό πολεμικό πλοίο που αρχικά ναυπηγήθηκε στη Γαλλία το 1794 με το όνομα “L’Unité” και καταλήφθηκε από βρετανικές δυνάμεις το 1796. Μετά την κατάληψή του εντάχθηκε στον βρετανικό στόλο και μετονομάστηκε σε “ΗΜS Surpise”. Ήταν φρεγάτα 32 πυροβόλων και συμμετείχε σε επιχειρήσεις κατά τη διάρκεια των Πολέμων της Γαλλικής Επανάστασης και των Ναπολεόντειων Πολέμων. Η καλή του ιστιοφορία και η ταχύτητά του το έκαναν ιδανικό για αποστολές αναγνώρισης, συνοδείας νηοπομπών και καταδίωξης εχθρικών πλοίων. Όμως η ιστορία του πλοίου της ταινίας δεν έχει καμμία σχέση με την ιστορία του πραγματικού “HMS Surprise”.
Το πραγματικό πλοίο πίσω από το “Acheron”
Ο κύριος αντίπαλος της βρετανικής φρεγάτας στην ταινία είναι το γαλλικό πολεμικό πλοίο “Acheron”. Στα μυθιστορήματα του Patrick O’Brian, από τα οποία προήλθε η ταινία, ο αντίπαλος του Jack Aubrey δεν είναι μια Γαλλική αλλά μια αμερικανική φρεγάτα, η οποία μάλιστα έχει τα χαρακτηριστικά του “USS Constitution”, που ναυπηγήθηκε το 1797 για το Πολεμικό Ναυτικό των Ηνωμένων Πολιτειών. Ήταν μία από τις πιο ισχυρές φρεγάτες της εποχής. Τα πλοία της κλάσης της ήταν μεγαλύτερα, ισχυρότερα οπλισμένα και με πολύ ανθεκτική κατασκευή σε σχέση με τις συνηθισμένες ευρωπαϊκές φρεγάτες. Η Constitution απέκτησε τη φήμη σχεδόν «άτρωτου» πλοίου, όταν βρετανικά βλήματα αναπηδούσαν από το παχύ ξύλινο κύτος της, γεγονός που της χάρισε το προσωνύμιο “Old Ironsides”.
Στην ταινία επιλέγεται ως ιστορικό πλαίσιο η περίοδος των Ναπολεόντειων Πολέμων και το “εχθρικό” πλοίο παρουσιάζεται ως γαλλικό, ώστε να αποφευχθεί να παρουσιαστεί ένα αμερικανικό πλοίο ως “εχθρός”, πράγμα που θα ήταν άβολο και πιθανότατα αντι-εμπορικό.
Μερικές ακόμα διαφοροποιήσεις της ταινίας από την ιστορική πραγματικότητα:
– Η διάρκεια της καταδίωξης: Η καταδίωξη στην ταινία φαίνεται να διαρκεί εβδομάδες μέσα στον Ειρηνικό. Αν και τέτοιες καταδιώξεις συνέβαιναν, στην πράξη ήταν πολύ σπάνιο δύο πολεμικά πλοία να κυνηγιούνται τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα χωρίς να χαθεί η επαφή.
– Η χρήση του επιστημονικού εξοπλισμού στο πλοίο: Ο γιατρός του πλοίου, Stephen Maturin, παρουσιάζεται να μεταφέρει μεγάλο όγκο επιστημονικού εξοπλισμού. Αν και υπήρχαν φυσιοδίφες σε πλοία, τόσο εκτεταμένος εξοπλισμός θα ήταν μάλλον δύσκολο να μεταφερθεί σε πολεμική αποστολή.
– Η απεικόνιση της πειθαρχίας: Η πειθαρχία στο Royal Navy παρουσιάζεται σχετικά αυστηρή, αλλά στην πραγματικότητα ήταν ακόμη πιο σκληρή. Οι μαστιγώσεις και οι βαριές τιμωρίες ήταν συχνότερες απ’ όσο φαίνεται στην ταινία.
– Η ακρίβεια των πυρών: Στις ναυμαχίες της ταινίας οι ομοβροντίες φαίνονται πολύ ακριβείς. Στην πραγματικότητα, τα πυροβόλα της εποχής είχαν χαμηλή ακρίβεια, ειδικά σε μεγάλη απόσταση και σε θαλασσοταραχή.
– Η ταχύτητα επισκευής του πλοίου: Στην ταινία το “HMS Surprise” επισκευάζεται πάρα πολύ γρήγορα μετά από ζημιές. Στην πραγματικότητα, μεγάλες ζημιές σε ιστία ή κατάρτια μπορούσαν να κρατήσουν ένα πλοίο εκτός δράσης για πολλές ημέρες.
– Η χρήση καμουφλάζ: Το τέχνασμα με το οποίο το HMS Surprise μεταμφιέζεται σε φαλαινοθηρικό πλοίο είναι θεαματικό κινηματογραφικά. Αν και υπήρχαν παραπλανητικές τακτικές, μια τέτοια μεταμφίεση θα ήταν δύσκολο να πείσει έναν έμπειρο καπετάνιο σε μικρή απόσταση έστω και με ομίχλη.
– Η παρουσία πολύ νεαρών αξιωματικών: Στην ταινία εμφανίζονται αρκετοί νεαροί αξιωματικοί. Αν και αυτό είναι ιστορικά σωστό, η ηλικία ορισμένων δόκιμων παρουσιάζεται ακόμη μικρότερη από τον μέσο όρο.
– Η τελική μονομαχία των πλοίων: Η τελική σύγκρουση παρουσιάζεται ως δραματική μονομαχία μεταξύ δύο πλοίων. Στην πραγματικότητα, οι περισσότερες θαλάσσιες πολεμικές αναμετρήσεις της εποχής ήταν ναυμαχίες στόλων και όχι αναμετρήσεις μεμονωμένων πλοίων.
Πώς γυρίστηκαν οι ναυμαχίες
Τα γυρίσματα έγιναν στην ανοιχτή θάλασσα, σε αντίγραφα πλοίων στις υδατοδεξαμενές των στούντιο και στα νησιά Γκαλαπάγκος. Οι σκηνές ναυμαχίας της θεωρούνται από τις πιο ρεαλιστικές στην ιστορία του κινηματογράφου.
Ο σκηνοθέτης Peter Weir επέλεξε να χρησιμοποιήσει πλήρους κλίμακας σκηνικά πλοίων αντί για αποκλειστικά ψηφιακά εφέ. Στα στούντιο κατασκευάστηκαν τεράστια σκηνικά που αναπαριστούσαν το κατάστρωμα και το εσωτερικό της φρεγάτας HMS Surprise.
Τα σκηνικά τοποθετήθηκαν πάνω σε υδραυλικές πλατφόρμες, ώστε να κινούνται σαν πραγματικό πλοίο μέσα σε κύματα. Αυτό επέτρεψε στους ηθοποιούς να βιώσουν τις συνθήκες της θάλασσας και έδωσε μεγάλη αυθεντικότητα στις σκηνές.
Παράλληλα χρησιμοποιήθηκαν πραγματικά πυροβόλα για τα εφέ των κανονιοβολισμών, μεγάλης κλίμακας μοντέλα πλοίων για ορισμένα πλάνα και ψηφιακά εφέ για τη θάλασσα και τις συγκρούσεις.
Η προσοχή στη λεπτομέρεια —από τα σχοινιά και τα ιστία μέχρι τις στολές και τη συμπεριφορά του πληρώματος— έκανε πολλούς ιστορικούς και ναυτικούς να θεωρούν την ταινία την πιο αυθεντική κινηματογραφική αναπαράσταση της ζωής Βασιλικό Ναυτικό της εποχής.
Βραβεία και διακρίσεις
Η ταινία ήταν υποψήφια για 10 βραβεία Όσκαρ στα 76th Academy Awards και κέρδισε δύο: Καλύτερης φωτογραφίας και καλύτερου ηχητικού μοντάζ. Παράλληλα θεωρείται από ιστορικούς και ναυτικούς μία από τις πιο αυθεντικές κινηματογραφικές απεικονίσεις της εποχής των ιστιοφόρων πολεμικών πλοίων.
Κοιτάζοντας πέρα από τη δράση και την κινηματογραφική της αρτιότητα, η ταινία Master and Commander δεν είναι απλώς μια ταινία περιπέτειας· είναι μια ζωντανή αναπαράσταση μιας εποχής όπου η μοίρα αυτοκρατοριών κρινόταν πάνω σε ξύλινα καταστρώματα και κάτω από ξάρτια και πανιά.
Εμείς όπως κάθε φορά θα σας προτρέψουμε να δείτε την ταινία και να βγάλετε τα δικά σας συμπεράσματα.
Δείτε ολόκληρη την ταινία εδώ:
