Γράφει ο Παναγιώτης Τριπόντικας
Υπάρχει κάτι άυλο και αδιάφθορο που μοιράζονται όλα τα πλοία: μια αύρα, ένα ήθος, μια προσωπικότητα. Κάτι που δεν αποτυπώνεται σε τεχνικές οδηγίες ή σε ναυτολόγια, αλλά στους διαδρόμους της μνήμης όσων ταξίδεψαν μαζί του. Για το Θωρηκτό ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΑΒΕΡΩΦ, αυτό το «κάτι» έχει όνομα: Κίρκη.
Η Κίρκη δεν ήταν αξιωματικός ούτε ναύτης. Ήταν μια κατσικούλα. Μικρή, άγρια και τραχιά στην αρχή, ένα δώρο των Θασίων προς το πλήρωμα του ΑΒΕΡΩΦ, ως ένδειξη ευγνωμοσύνης μετά την απελευθέρωση του νησιού. Ο Ναύαρχος Παύλος Κουντουριώτης την εμπιστεύθηκε στον Ύπαρχο του πλοίου, τον κύριο Βούλγαρη. Εκείνος, με χιούμορ και στοργή, την ονόμασε Κίρκη, από τη μυθική μάγισσα του Ομήρου που μάγεψε τους συντρόφους του Οδυσσέα. Και γεννήθηκε ένας άλλος θαλασσινός θρύλος.
Δεν πρόκειται για προφορική παράδοση αλλά για καταγεγραμμένο περιστατικό από τον πολεμικό ανταποκριτή Κωνσταντίνο Φαλτάιτς, που επιβιβάστηκε στο ΑΒΕΡΩΦ κατά τους Βαλκανικούς Πολέμους. Στο βιβλίο του «Ανέκδοτα του Ναυάρχου Κουντουριώτη», αφιερώνει ολόκληρο κεφάλαιο στην Κίρκη – όχι ως αξιοπερίεργο, αλλά ως κομμάτι της καθημερινότητας του πλοίου, με επίδραση στο ηθικό των ανδρών.
Η Κίρκη εξημερώθηκε γρήγορα. Έγινε η χαρά του καταστρώματος, η αγαπημένη όλων – από τον ανώτατο αξιωματικό έως τον πιο ταπεινό ναύτη. Όπως γράφει ο Φαλτάιτς, ήταν από τα πρώτα που έδειχναν στους επισκέπτες του πλοίου, μαζί με τα όπλα και τον εξοπλισμό. Σε μια εποχή όπου ο πόλεμος δεν άφηνε χώρο για τρυφερότητα, η Κίρκη θύμιζε στους ναύτες τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος. Υπενθύμιζε καθημερινά πως η δύναμη δεν αποκλείει τη λεπτότητα και πως η πειθαρχία δεν αποκλείει την αγάπη.
Αλλά δεν ήταν μόνο αυτό. Όπως κάθε ζωντανός χαρακτήρας της Ιστορίας, η Κίρκη άφησε το αποτύπωμά της. Ένας ταπεινός ναύτης από την Κέα, γνωστός με το παρατσούκλι «Κουμπάρος», είχε αναλάβει τη φροντίδα της. Μέσα από την καθημερινή ρουτίνα, ο Κουμπάρος μεταμορφώθηκε – από κουρασμένος βαστάζος, σε τρυφερό φροντιστή της Κίρκης. Ελεύθερος από τα βάρη του, άνθισε στον καθαρό αέρα του καταστρώματος. Οι συνάδελφοί του, φυσικά, δεν άφησαν αυτή την αλλαγή ασχολίαστη: τον φώναζαν «Κουραμπιέ», ίσως γιατί ο άλλοτε τραχύς ναύτης είχε γλυκάνει φροντίζοντας την κατσικούλα.
Η παλιά Κίρκη του Ομήρου είχε μεταμορφώσει ανθρώπους σε γουρούνια· η Κίρκη του ΑΒΕΡΩΦ μεταμόρφωσε τη ναυτική καθημερινότητα – από την αυστηρότητα του καθήκοντος στη λάμψη της ευαισθησίας. Και τι επίτευγμα! Σ’ ένα μικρόκοσμο πειθαρχίας, τάξης και ρουτίνας, κέρδισε μια θέση στις καρδιές όλων – χωρίς ποτέ να δώσει διαταγή.
Σήμερα η Κίρκη δεν είναι θρύλος. Είναι καταγραφή, μνήμη, σύμβολο. Δεν καταχωρείται ίσως στο επίσημο ημερολόγιο του πλοίου, αλλά ζει στα γραπτά του Φαλτάιτς, στις αφηγήσεις των ναυτών και – πάνω απ’ όλα – στο ίδιο το πλοίο. Στις ξεναγήσεις και τις φωτογραφίες του πλωτού μουσείου, η απουσία της εντείνει την παρουσία της. Γιατί η Κίρκη δεν ήταν ποτέ απλώς μια μασκότ. Ήταν ένας δεσμός, μια βεβαιότητα, και τελικά, μια μορφή θαλασσινής σοφίας.
Το θωρηκτό ΑΒΕΡΩΦ είναι πολλά πράγματα: σύμβολο νίκης, εθνικής υπερηφάνειας, τεχνολογικό θαύμα της εποχής του. Είναι όμως και κάτι ακόμα: καθρέφτης των ανθρώπων που το υπηρέτησαν – με στολή, με υπερηφάνεια, με ψυχή. Και μέσα στον καθρέφτη, βρίσκεται και η Κίρκη.
