Μετάφραση – επιμέλεια: Αναστάσης Παπαδάκης
(Το κείμενο αυτό αποτελεί μια ελεύθερη απόδοση τμήματος κειμένου από το βιβλίο «US Navy – A complete history» του Naval Historical Foundation, το οποίο δώρισε στο Ελληνικό Ινστιτούτο Ναυτικής Ιστορίας ο κ. Δημήτριος Τσιγγάρης).
Εισαγωγή
Η μάχη μεταξύ των USS Monitor και CSS Virginia είναι ένα ορόσημο στη ναυτική ιστορία, καθώς είναι η πρώτη μεταξύ σιδερένιων πλοίων που κινούντο με δικά τους μέσα, συμβολίζοντας έτσι την μετάβαση από τα ξύλινα σκαριά και τα πανιά στη σύγχρονη ναυσιπλοΐα.
Η προετοιμασία
Η ιδέα της τοποθέτησης σιδερένιας θωράκισης σε πολεμικά πλοία δεν ήταν κάτι καινούργιο κατά την περίοδο του Αμερικανικού Εμφυλίου Πολέμου (1861 – 1865), καθώς αρκετοί Ευρωπαϊκοί στόλοι διέθεταν ήδη τέτοια πλοία, γνωστά ως «θωρακοβάριδες» στο Ελληνικό Πολεμικό Ναυτικό. Έτσι, όταν με την έναρξη του Εμφύλιου η Αμερικανή Κυβέρνηση επέβαλε ναυτικό αποκλεισμό στις νότιες πολιτείες που είχαν αποσχιστεί από την ένωση, η Κυβέρνηση του Νότου αποφάσισε να κατασκευάσει τέτοιου είδους πλοία για να προστατέψει τον εμπορικό στόλο που τους ανεφοδίαζε.
Αυτή η αποστολή ανατέθηκε στον Ανθυποπλοίαρχο Τζον Μπρουκ (John Mercer Brooke 1826 – 1906), και στους μηχανικούς Τζον Πόρτερ (John Luke Porter 1813 – 1893) και Γουίλιαμ Γουίλιαμσον (William Price Williamson 1884 – 1918), οι οποίοι ανέλκυσαν την βυθισμένη ατμοκίνητη φρεγάτα USS Merrimack, προκειμένου να κατασκευάσουν ένα χαμηλού προφίλ, πλήρως θωρακισμένο, πολεμικό πλοίο. Η θωράκιση του πλοίου θα αποτελείτο από σιδερένιες πλάκες πάχους 4 ιντσών που κάλυπταν όλο το κυρίως κατάστρωμα που στέγαζε τα πυροβόλα του πλοίου.
Όμως, τόσο μέσω κατασκόπων όσο και μέσω των κάπως φλύαρων τοπικών εφημερίδων, η Αμερικανική Κυβέρνηση ήταν ενήμερη για το ναυπηγικό πρόγραμμα του Νότου.
ΤΟ 1861 ξεκίνησε και εκείνη το δικό της αντίστοιχο πρόγραμμα για την κατασκευή θωρακισμένων πλοίων που θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν το νέο απόκτημα των πολιτειών του Νότου. Έτσι, τρία ναυπηγεία αρχικά επιλέχθηκαν για αυτό το σκοπό, και τελικά επικράτησε το σχήμα από τη Νέα Υόρκη, καθώς υποσχέθηκε πως το πλοίο θα είναι έτοιμο σε 100 (!) ημέρες. Αυτό οφείλετο κυρίως γιατί ήταν το πιο μικρό από τα τρία, όμως και το πιο ριζοσπαστικό από άποψη σχεδιασμού.
Ο ναυπηγός που σχεδίασε το πλοίο ήταν ο Τζον ‘Ερικσον (John Ericsson 1803 – 1889), Σουηδός στην καταγωγή μηχανικός με αμφιλεγόμενη επαγγελματική πορεία
Το τελικό σκάφος, παρότι αργό λόγω της μικρής ισχύος της μηχανής, ήταν ένα μηχανικό θαύμα για τα δεδομένα του δεύτερου μισού το 19ου αιώνα. Το σκαρί θα είχε μήκος 172 πόδια (περίπου 57 μετρά) με το κομμάτι του πλοίου που εξείχε από το νερό να είναι θωρακισμένο ενώ το κήτος όχι. Το κυρίως κατάστρωμα θα ήταν μόλις ένα πόδι (30 εκατοστά) πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας, ενώ δεν θα υπήρχε καμία υπερκατασκευή. Η μονή κατασκευή επί του καταστρώματος ήταν ο θωρακισμένος περιστρεφόμενος πυργίσκος (8 ίντσες ή 20 εκατοστά) του κυρίως πυροβολικού που αποτελείτο από 2 πυροβόλα των 11 ιντσών (27.5 εκατοστά).
Η σύγκρουση
Έτσι, με τις δυο πλευρές πλέον έτοιμες, το σκηνικό ήταν έτοιμο για την μεγάλη σύγκρουση. Την 8η Μάιου 1862, το CSS Virginia κατέπλευσε στο αγκυροβόλιο Hampton Roads των Βορείων, κοντά στην ναυτική βάση του Norfolk στον κόλπο του Chesapick, με σκοπό να επιτεθεί στις τοπικές δυνάμεις των Βορείων και να άρει τον ναυτικό αποκλεισμό.
Σε σύντομο χρονικό διάστημα καταφέρνει και βυθίζει τις φρεγάτες USS Cumberland και Congress, καθώς η θωράκιση του το καθιστά άτρωτο στα βλήματα του εχθρού τα οποία απλά έκαναν «γκελ» κατά την επαφή. Δεν πρέπει να ξεχνάμε τα βλήματα του πυροβολικού κατά εκείνη την περίοδο ήταν ακόμα κατασκευασμένα κατά κύριο λόγο από μασίφ σίδερο και δεν έφεραν εκρηκτική ύλη.
Το USS Monitor, με κυβερνήτη τον Ανθυποπλοίαρχο Τζον Γουόρντεν (John Lorimer Worden 1818 – 1897), είχε αποπλεύσει από την Νέα Υόρκη δυο μέρες νωρίτερα, αλλά συνάντησε κακοκαιρία στην διαδρομή προς το Hampton Roads και παρολίγο σχεδόν θα βυθιζόταν λόγω του χαμηλού καταστρώματός του. Τελικά, φτάνει αργά το απόγευμα της 8ης και του ανατίθεται να προστατέψει την ατμοκίνητη φρεγάτα USS Minnesota.
Το ξημέρωμα της 9ης Μάιου, το CSS Virginia εισέρχεται ξανά στο Hampton Roads και αρχικά εξετάζει το USS Monitor,το οποίο εκ πρώτης όψεως δεν φαίνεται να είναι κάτι ιδιαίτερο, καθώς σχεδόν αποκρύπτεται από τη φρεγάτα USS Minnesota, λόγω του μικρού του μεγέθους. Έτσι το CSS Virginia αποφασίζει να επιτεθεί στο USS Minnesota, αγνοώντας προς στιγμή το USS Monitor το οποίο όμως ξεκινά να κλείνει την απόσταση μεταξύ τους. Η σημασία της σύγκρουσης, από τεχνολογικής απόψεως, δεν διέφευγε των παρατηρητών της εποχής, με αξιωματούχους όχι μόνο των δυο αντιμαχόμενων πλευρών αλλά και από τρίτες χώρες να έχουν έρθει να παρακολουθήσουν την σύγκρουση, την πρώτη στην ιστορία μεταξύ δυο σιδερένιων πλοίων.
Στις 8:25πμ οι δυο αντίπαλοι ξεκινήσαν να βάλουν ο ένας εναντίον το αλλού. Τα προβλήματα δεν έλλειπαν και από τις δυο πλευρές. Το CSS Virginia αντιμετώπιζε προβλήματα με τις μηχανές του, που σε συνδυασμό με το μεγάλο κύκλο ελιγμών του το καθιστούσαν δυσκίνητο. Στον αντίποδα, το USS Monitor είχε προβλήματα με τον πυργίσκο του πυροβολικού, το οποίο όξυνε το μειονέκτημα του μικρού αριθμού πυροβόλων (2). Μετά από τέσσερεις ώρες συνεχούς μάχης, το CSS Virginia ξεκινά πρώτο να δείχνει σημεία καταπόνησης. Λίγο αργότερα το USS Monitor άνοιξε την πορεία προσωρινά καθώς δέχτηκε πλήγμα στον θάλαμο πλοήγησης που τραυμάτισε και τον κυβερνήτη του. Το CSS Virginia νόμισε πως το USS Monitor υποχωρεί, και έχοντας υποστεί και αυτό αρκετές ζημίες, με τη σειρά του αποχώρησε και αυτό λήγοντας, κάπως απρόσμενα την πρώτη σύγκρουση σιδερένιων πλοίων στην ιστορία. Έτσι το USS Monitor όχι μόνο κατάφερε να προστατέψει το USS Minnesota αλλά και να διατηρήσει των ναυτικό αποκλεισμό των βορίων.
Κατακλείδα
Τα δυο πλοία δεν ξανασυναντήθηκαν κατά την διάρκεια του πολέμου. Οι δύο πρωταγωνιστές της ιστορίας μας είχαν άδοξο τέλος. Αργότερα τον Μάιο του 1862, το CSS Virginia αυτοβυθίστηκε από το πλήρωμα του προκειμένου να μην καταληφθεί από τα στρατεύματα των Βορείων που κατέλαβαν τον ναύσταθμο του Norfolk, ενώ το USS Monitor βυθίστηκε σε μια καταιγίδα, επτά μήνες μετά την ναυμαχία του Hampton Roads.
Και στις δυο περιπτώσεις ήταν ένα τέλος που δεν άξιζε για πλοία τα οποία θα άλλαζαν άρδην τον σχεδιασμό και την χρήση των πολεμικών πλοίων, μέχρι την ένταξή των πυραύλων μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο.
Περισσότερα για τα “Σιδερένια πλοία” μπορείτε να διαβάσετε σε άλλο άρθρο του navalhistory. gr ΕΔΩ
