Γράφει η Κατερίνα Μιχαηλίδου
Μπορεί ένα νησί με έκταση μόλις 21 τετραγωνικών χιλιομέτρων (λίγο πιο μεγάλο από τη Μακρόνησο) να μπει στα βιβλία της παγκόσμιας ιστορίας ως το σκηνικό μιας από τις φονικότερες μάχες στον Ειρηνικό, κατά το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο; Η απάντηση είναι καταφατική στη περίπτωση της νήσου Ίβο Τζίμα και το επιβεβαιώνουν οι περισσότεροι από 28.000 στρατιώτες που έπεσαν εκεί νεκροί το 1945. Πριν μιλήσουμε για τις ταινίες με θέμα τη Μάχη της Ίβο Τζίμα ας δούμε τα πραγματικά τα γεγονότα.
Η Ίβο Τζίμα (νησί από θειάφι) είναι ένα ηφαιστειογενές νησί του Ειρηνικού Ωκεανού, 1.200 χιλιόμετρα μακριά από το Τόκιο, το μόνο που απέμενε ανάμεσα στις αμερικανικές δυνάμεις και την κυρίως νησιωτική Ιαπωνία και δεν υπήρχε περιθώριο να παρακαμφθεί. Οι Αμερικανοί υπολόγιζαν ότι θα μπορούσαν να καταλάβουν το νησί μέσα σε 5 μέρες, αλλά υποτίμησαν το πείσμα και το κουράγιο των Ιαπώνων. Ο αμερικάνικος στόλος απέκλεισε και βομβάρδιζε την Ίβο Τζίμα για δύο μήνες πριν από την απόβαση εμποδίζοντας τα ιαπωνικά πλοία να μεταφέρουν προμήθειες στο νησί.
Στις 19 Φεβρουαρίου του 1945 Αμερικάνοι πεζοναύτες αποβιβάστηκαν στην ακτή, όμως η κατάληψη του νησιού αποδείχτηκε πολύ δύσκολη υπόθεση. Το ανάγλυφο του εδάφους δεν επέτρεπε στα τανκς να μετακινηθούν. Οι αντίπαλοι σκοπευτές κρύβονταν σε λαγούμια και μπορούσαν να εξολοθρεύσουν δεκάδες πεζοναύτες, χωρίς να δεχτούν πυρά. Γενικά, οι Ιάπωνες ακολούθησαν την στρατηγική του αντάρτικου μέχρι το τέλος της μάχης και με αυτό τον τρόπο προκάλεσαν τρομερή ζημιά στους Αμερικανούς. Ο Ιάπωνας στρατηγός Κουριμπαγιάσι ήξερε πολύ καλά ότι ήταν αδύνατο να νικήσουν. Δεν είχαν προμήθειες και δεν μπορούσαν να ελπίζουν σε ενισχύσεις λόγω του αποκλεισμού. Ήταν όμως αποφασισμένοι να πολεμήσουν μέχρι την τελευταία τους πνοή.
Οι Αμερικανοί μπορούσαν να προχωρήσουν προς το εσωτερικό του νησιού μόλις λίγα μέτρα κάθε μέρα ενώ έχαναν εκατοντάδες πεζοναύτες από τις επιθέσεις των Ιαπώνων. Στις 23 Φεβρουαρίου, οι Αμερικάνοι έφτασαν στην κορυφή του βουνού Σουριμπάτσι και κάρφωσαν στο έδαφος την αμερικάνικη σημαία. Ήταν μία συμβολική κίνηση, αφού η μάχη δεν είχε τελειώσει καθώς οι Ιάπωνες προέβαλαν ακόμα σθεναρή αντίσταση.
Η τελευταία μάχη δόθηκε στις 25 Μαρτίου 1945. Οι Αμερικάνοι είχαν καταλάβει το βόρειο τμήμα του νησιού όπου οι Ιάπωνες ήταν εγκλωβισμένοι. Ο στρατηγός Κουριμπαγιάσι ηγήθηκε 300 μαχητών στην τελευταία επίθεση εναντίον των Αμερικάνων. Όδευαν προς το θάνατό τους και το γνώριζαν. Θυσιάστηκαν όλοι χωρίς δισταγμό και ο ίδιος ο Κουριμπαγιάσι σκοτώθηκε. Περίπου 3.000 Ιάπωνες κρύβονταν στις κατακόμβες και οι περισσότεροι αυτοκτόνησαν για να μην παραδοθούν. Οι Αμερικανοί μέτρησαν 6.800 νεκρούς και οι Ιάπωνες περισσότερους από 18.000, αιχμαλωτίστηκαν μόνο 214. Η μάχη έμεινε στην ιστορία όχι μόνο για την αγριότητα των επιθέσεων, αλλά και για την ανδρεία των Ιαπώνων.
Τρεις είναι οι ταινίες που έχουν γυριστεί με θέμα τη μάχη στην Ίβο Τζίμα: Η πρώτη το 1949 με τίτλο “Sands of Iwo Jima” με πρωταγωνιστή τον Τζόν Γουέιν, η δευτερη το 2006 με τίτλο “Οι σημαίες των προγόνων μας’’ και η τρίτη επίσης το 2006 με τίτλο “Γράμματα απο την Ίβο Τζίμα”. Εμείς εδώ θα ασχοληθούμε με τις δύο ταινίες του 2006 που τις υπογράφει ο ίδιος σκηνοθέτης ο πολυβραβευμένος με όσκαρ Κλιντ Ίστγουντ. Και τις δυο ταινίες θα τις χαρακτηρίζαμε “πολεμικές” και ταυτόχρονα “αντιπολεμικές”.
Αφορμή για τις “Σημαίες των προγόνων μας” έδωσε στον Κλιντ Ίστγουντ μία φωτογραφία με κεντρικά πρόσωπα έξι Αμερικανούς στρατιώτες, που ύψωσαν την αμερικανική σημαία στο νησί μετά την τελική μάχη. Από αυτούς μόνο οι τρεις επέζησαν και επέστρεψαν στην πατρίδα τους όπου αντιμετωπίστηκαν σαν ήρωες. Όμως η αλήθεια είναι διαφορετική, όπως μαθαίνουμε από την ταινία, που βασίζεται στο βιβλίο του Τζέιμς Μπράντλεϊ, γιου ενός από τους στρατιώτες. Οι έξι ήρωες δεν ήταν οι πρώτοι που ύψωσαν τη σημαία, αλλά οι πρώτοι που φωτογραφήθηκαν. Ωστόσο, η πολιτική ηγεσία εκμεταλλεύτηκε τη δύναμη και την απήχηση της φωτογραφίας. Χρησιμοποίησε τους τρεις επιζώντες προκειμένου να συγκεντρώσει την οικονομική ενίσχυση των πολιτών.
Μια χαρακτηριστική σκηνή όπου ο ηρωισμός ευτελίζεται είναι όταν σε ένα επίσημο γεύμα, τους προσφέρεται γλυκό σε φόρμα που έχει το σχήμα τους τη στιγμή που υψώνουν τον ιστό. «Θέλετε σιρόπι φράουλας ή σοκολάτας;» ρωτάει ο σερβιτόρος, τη στιγμή που εκείνοι είναι βυθισμένοι στις τραγικές αναμνήσεις της μάχης.
Γενικά η ταινία θέτει πολλά ερωτήματα όχι μόνο για τον πόλεμο, αλλά και για τους μηχανισμούς που κινούνται γύρω από μια πολεμική σύγκρουση.
Η ταινία “Γράμματα από την Ίβο Τζίμα”, επίσης σε σκηνοθεσία του Κλιντ Ίστγουντ, είναι ο καθρέφτης της προηγούμενης ταινίας του. Και αυτή επικεντρώνεται στη μάχη μεταξύ Αμερικανών και Ιαπώνων στο νησί Ίβο Τζίμα αλλά εξιστορεί τα γεγονότα από την πλευρά των Ιαπώνων. Είναι μια κλειστοφοβική και πολύ συγκινητική ιστορία γυρισμένη στα ιαπωνικά με ασιατικό επιτελείο ηθοποιών. Η ταινία περιγράφει το χρονικό της προαναγγελθείσας αυτοκτονίας των Ιαπώνων στρατιωτών που υπεράσπιζαν το νησί, όταν είδαν να καταπλέουν τα υπεράριθμα αμερικανικά στρατεύματα. Ο Ίστγουντ τρυπώνοντας με την κάμερα στα έγκατα της γης παρακολουθεί τη διχογνωμία των αξιωματικών στο σχεδιασμό και στην εφαρμογή της τακτικής τους.
Ενώ στις “Σημαίες των Προγόνων μας” το κέντρο αφήγησης είναι η συνέντευξη ενός από τους επιζώντες, στα “Γράμματα από την Ίβο Τζίμα” ο τρόπος αφήγησης είναι οι ίδιες οι επιστολές των στρατιωτών που δεν εστάλησαν ποτέ στους παραλήπτες (τις οικογένειες) αλλά βρέθηκαν από τους αμερικανούς καταχωνιασμένες μέσα στο χώμα. Όπως είναι φυσικό, η γραφή πριν την απόβαση είναι τρεμάμενη από τις βόμβες που σφύριζαν νυχθημερόν, φορτισμένη από αγωνία, φόβο και συναισθηματισμό, αλλά σύμφωνη με την ασιατική εγκράτεια, και την στρατιωτική αξιοπρέπεια.
Ο Ιστγουντ έφτιαξε δύο ταινίες για ένα πόλεμο και για όλα όσα έγιναν στην πολύνεκρη μάχη στο νησί Ιβο Τζίμα, με την ελπίδα να μην ξαναζήσει η ανθρωπότητα τέτοιες στιγμές.
Εμείς όπως πάντα σας παροτρύνουμε να δείτε και τις δύο ταινίες γιατί και οι δύο μιλούν για τη φρίκη του πολέμου και για άνδρες που ενώ ανήκαν σε διαφορετικά στρατόπεδα και με τελείως διαφορετική κουλτούρα, πολέμησαν με το δικό τους πολύ προσωπικό τρόπο και που παρά τον τρόμο της φοβερής μάχης φέρθηκαν σαν ήρωες.
