Κείμενο Γιώργος Καρέλας
Η άγνωστη περιπετειώδης ζωή ενός μικρού φορτηγού πλοίου, ενός από τα πρώτα ατμόπλοια της Θηραικής αλλά και της Ελληνικής ατμοπλοΐας.
Το μικρό αυτό φορτηγάκι που εικονίζεται βυθισμένο σχεδόν εξ ολοκλήρου σε ένα άγνωστο λιμάνι θα έμενε για πάντα ίσως στην αφάνεια αν δεν συνέβαινε ένα τυχαίο περιστατικό που είχε σαν αποτέλεσμα την ανάδειξη της ενδιαφέρουσας «ζωής» του. Αυτό ήταν η αγορά της φωτοκάρτας που το απεικόνιζε ημιβυθισμένο . Η κάρτα αποκτήθηκε βασικά λόγω της αρχικής υπόθεσής μου πως απεικόνιζε ένα άλλο Ελληνικό πλοίο .
Δεν κουβάλαγε όμως τελικά λίγη ιστορία στα αμπάρια του αυτό το καραβάκι και του αξίζει ένα αφιέρωμα για να διασωθεί η ιστορία του ….
Ποιο ήταν το πλοίο αυτό που εξ αρχής είχα νομίσει πως ήταν Ελληνικό και ποιος ήταν και ο λόγος που απέκτησα την κάρτα;
Μια σημείωση στο πίσω μέρος της κάρτας ανέφερε Δυρράχιο αλλά από την έρευνα που έκανα προέκυψε ότι το εικονιζόμενο λιμάνι δεν ήταν αυτό του Δυρραχίου αλλά αυτό που εξ αρχής είχα υποθέσει, δηλαδή το λιμάνι του Αγίου Ιωάννη της Μεδούης , σημερινό Shëngjin 170 xιλιόμετρα Βορειότερα κοντά στα σύνορα της Αλβανίας με το Μαυρβούνιο. Ένα λιμάνι που γνώρισε στιγμές δράσης και ολέθρου και κατά τον Α Βαλκανικό πόλεμο αλλά και τον Α Παγκόσμιο πόλεμο.
Στον πρώτο Βαλκανικό πόλεμο και συγκεκριμένα την 27η Φεβρουαρίου 1913 το ελαφρύ καταδρομικό Χαμιδιέ της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας έχοντας καταφέρει να διασπάσει τον σφιχτό κλοιό που είχε εφαρμόσει ο ισχυρός Ελληνικός στόλος στα στενά βγήκε στο Αιγαίο και σκόρπισε τον πανικό. Μετά της αρχική βύθιση του επίτακτου Μακεδονία στο λιμάνι της Σύρου την 2α Ιανουαρίου 1912 διέπλευσε την Πελοπόννησο και έφτασε στο Ιόνιο για να καταλήξει στην Αδριατική. Εκεί βομβάρδισε Ελληνικά φορτηγά πλοία που βρίσκονταν στο λιμάνι Άγιος Ιωάννης της Μεδούης στην Αλβανία για να βοηθήσουν με προμήθειες τους συμμάχους τους, τις δυνάμεις της Σερβίας και Μαυροβουνίου που είχαν κατακτήσει το σημαντικό λιμάνι από την Τουρκική Αυτοκρατορία..
Αν και από την επίθεση κατά έξη ανυπεράσπιστων Ελληνικών φορτηγών τελικά απ’ ότι φαίνεται δεν βυθίστηκε κανένα Ελληνικό πλοίο το Χαμιδιέ παρ’ όλα αυτά βύθισε ένα Ελληνικό φορτηγό δια εμβολισμού, το Λέρος, πριν φτάσει στο λιμάνι αυτό και βομβαρδίσει τα Ελληνικά πλοία που βρίσκονταν εκεί.
Ο φόβος του εντοπισμού και αποκλεισμού από ανεφοδιασμό από τα Ελληνικά πολεμικά που κατέφθαναν στην περιοχή και η αντίσταση από Έλληνες και Σέρβους ναυτικούς που επέβαιναν στο φορτηγό Τριφυλία έκαναν το Χαμιδιέ να φύγει γρήγορα από την περιοχή και τελικά την ημέρα εκείνη απετράπη μια πανωλεθρία στο λιμάνι του St Govanni di Medua
Οι βομβαρδισμοί του Χαμιδιέ στοίχισαν τη ζωή σε 100-150 Σέρβους στρατιώτες και τεσσάρων μελών του πληρώματος του Τριφυλία, παρ’ όλα αυτά δεν υπήρξε απώλεια πλοίου στο λιμάνι.
Μετά την ταυτοποίηση του λιμανιού πάντως άρχισα να πιστεύω πως αν και ίσως τελικά υπήρξαν και κάποιες απώλειες Ελληνικών πλοίων δεδομένου ότι αυτά αιφνιδιάστηκαν και βρέθηκαν απροστάτευτα κάτω από τα πυρά του Τουρκικού καταδρομικού ή η φωτοκάρτα να μην ήταν από την περίοδο των Βαλκανικών πολέμων …
Ξεκίνησα λοιπόν να εξετάζω και την περίπτωση του Α Παγκοσμίου πολέμου, του επονομαζόμενου και ως Μεγάλου Πολέμου κατά την οποία το λιμάνι αυτό υπήρξε επίσης θέατρο πολέμου.
Στον Α Παγκόσμιο από το λιμάνι του Shëngjin και το λιμάνι του Δυρραχίου έγινε η εκκένωση του Σερβικού στρατού αλλά και του στρατού του Μαυροβουνίου προς την Κέρκυρα με πλοία της» Εγκάρδιας Συνεννόησης ” (Entente Cordiale) ή πιο γνωστής τα στην Ελλάδα σαν ΑΝΤΑΝΤ , μιας συμμαχίας μεταξύ των δυνάμεων της Αγγλίας και της Γαλλίας που υπογράφτηκε to 1904.
Λίγες μέρες όμως πριν την εκκένωση του Σερβικού στρατού (που έχει χαρακτηριστεί σαν η μεγαλύτερη εκκένωση στρατού με πλοία πριν τη Δουνκέρκη) από το λιμάνι του Αγίου Ιωάννη της Μεδούης συνέβη μια καταστροφική καταδρομική επίθεση στο λιμάνι αυτό από δυνάμεις του Αυστροουγγρικού ναυτικού .
Tην 5η Δεκεμβρίου 1916 μια ναυτική δύναμη του Αυστρο-ουγγρικού ναυτικού που αποτελείτο από ένα ελαφρύ καταδομικό το SMS Navara (με κυβερνήτη τον Captain Miklós Horthy), τέσσερα αντιτορπιλικά και τρία τορπιλοβόλα εκτέλεσε μια επιτυχημένη προσβολή του λιμένα βυθίζοντας κάποια φορτηγά πλοία και ιστιοφόρα , ανάμεσα στα οποία και το εικονιζόμενο στην φωτοκάρτα .
Το γεγονός ότι η φωτοκάρτα που απέκτησα αλλά και άλλες παρόμοιες φωτογραφίες είχαν περιγραφές στα Γερμανικά θα μπορούσε να είναι μια ένδειξη ότι οι φωτογραφίες προέρχονταν από εκείνη την περίοδο. Επίσης η έκδοση φωτοκάρτας με τα βουλιαγμένα πλοία πιθανώς φανερώνει μια έμμεση προπαγάνδα παρουσιάζοντας τις επιτυχίες του πολέμου των Αυστριακών, τα μέρη που είχαν κατακτήσει και τα πλοία που είχαν βυθίσει.
Στην περίπτωση του λιμανιού του Αγίου Ιωάννη της Μεδούης τα αρχεία αναφέρουν ότι πλοία του ναυτικού της Αυστροουγρικής αυτοκρατορίας βύθισαν μεταξύ άλλων και το Ελληνικό φορτηγό πλοίο Θήρα του εφοπλιστή Μηνά Νομικού. Ο Σαντορινιός εφοπλιστής μόλις είχε αγοράσει το πλοίο και αποφάσισε να πάρει ρίσκο και να δεχθεί να το ναυλώσει για την μεταφορά όπλων και πυρομαχικών για τις δυνάμεις του Μαυροβουνίου.
Το φορτηγό αυτό αναφέρεται σαν ένα από τα πρώτα Θηραϊκά Ατμόπλοια της περιόδου πριν τον ΑΠΠ. Τα άλλα ήταν τα Κωνσταντίνος Κανάρης, του Κ. Πλατή, Βασίλειος Κοζαδίνος, του Γ. Μαυρομμάτη, Τριάνδης, του Ν. Νομικού , Μουσούρης, του Ν. Νομικού, Βρυιζος, του Ι. Σαρρή, Πρώτον του Ματθαίου Μαυρομμάτη, Ισμήνη του Π. Νομικού , Ολκάς, του Γ. Σιγάλα και Θεσσαλία του Πέτρου Νομικού (επιβατηγό)
Το σιδερένιο φορτηγό πλοίο μήκους 75 μέτρων ήταν κατασκευασμένο το 1869 στα ναυπηγεία Charles Mitchell & Co της Αγγλίας. Ήταν μικτής χωρητικότητας 874 τόνων και κινείτο από δύο παλλινδρομικές μηχανές 100 ίππων έκαστη .
Το 1887 αποκτήθηκε για πρώτη φορά από Έλληνες εφοπλιστές και συγκεκριμένα από την εταιρεία Μάνγκου και Φώσκολου με έδρα την Κωνσταντινούπολη και για 2 χρόνια εκτελούσε δρομολόγια στη Μεσόγειο και την Μαύρη Θάλασσα. Το ημερολόγιό του διασώθηκε και βρίσκεται στη βιβλιοθήκη Κοραή στη Χίο . Τα ταξίδια του έχουν καταγραφεί και περιγραφεί στο πόνημα “Navigating in the Age of Transition: A Voyage Analysis of Greek Sailing Ships and Steamers 1860s–1920s , Mediterranean Seafarers in Transition “ του συγγραφέα Απόστολου Δελλή.
Το πλοίο ταξίδευσε κυρίως από τα λιμάνια του Δούναβη Braila, Galatz και Sulina προς τη Μασσαλία (τρεις φορές), το Αλγέρι (δύο φορές), τη Savona (δύο φορές), τη Γένοβα, τη Νάπολη και τη Βαρκελώνη και από το Taganrog στην Αζοφική Θάλασσα προς Πάτρα (δύο φορές), Μεσσήνη, Τράπανι και La Goulette στην Τυνησία. Έκανε μόνο μερικά ταξίδια εκτός αυτού του σχεδίου. Μια φορά από το Balchik στη Γένοβα στο κοντινό Pomorie στη Μασσαλία, μια από το Novorossiysk μέσω Μερσίνης επίσης στη Μασσαλία, και μια από το Şarköy στη Θάλασσα του Μαρμαρά έως τη Sète.
Δεν κατάφερα να βρω τι απέγινε τελικά το καραβάκι αυτό σε Νηολόγια ή στο Lloyds, το πιθανότερο είναι να μην ανελκύστηκε ή να περιήλθε στα χέρια των δυνάμεων της Αυστροουγγρικής αυτοκρατορίας.
Σημαντικές πηγές
- The National Archives, UK (TNA), Admiralty (ADM), 137/780, Adriatic, Reports of
- Proceedings of the Rear Admiral Commanding British Adriatic Squadron, 18 May 1915 to 28 February 1916
- Θηραική ναυτιλία https://kallistorwntas.blogspot.com/2016/05/blog-post_23.html
