Γράφει η Κατερίνα Μιχαηλίδου
«Κανένας δεν είναι τόσο ανόητος ώστε να προτιμάει τον πόλεμο από την ειρήνη. Γιατί στον καιρό της ειρήνης οι γιοί θάβουν τους πατεράδες τους, ενώ αντίθετα στον καιρό του πολέμου, οι πατεράδες θάβουν τους γιούς τους».
Το 1998 μάθαμε ότι ο Στήβεν Σπίλμπεργκ σκηνοθετούσε την ταινία “Private Ryan” (H Διάσωση του στρατιώτη Ράιαν) με ιστορικό πλαίσιο την Απόβαση στη Νορμανδία. Τότε αναρωτηθήκαμε αν ο σκηνοθέτης των πιο επιτυχημένων ταινιών φαντασίας όπως “Τα σαγόνια του Καρχαρία”, ”Ε.Τ ο εξωγήινος”, ”Τζουράσικ Παρκ”, ”Στενές επαφές 3ου τύπου” θα κατάφερνε να σκηνοθετήσει μία καθαρά πολεμική ταινία. Βέβαια το 1993 είχε σκηνοθετήσει την ταινία “Η Λίστα του Σίντλερ” με θέμα τον Όσκαρ Σίντλερ ένα Γερμανό επιχειρηματία που έσωσε χιλιάδες Εβραίους στο Ολοκαύτωμα. Επίσης δεν έχανε ευκαιρία να τοποθετεί Ναζί σε σκηνές των ταινιών του Ιντιάνα Τζοόυνς. Πως θα αποτύπωνε άραγε τη μεγαλύτερη συμμαχική επιχείριση του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου; Και γατί ο τίτλος αναφερόταν στη διάσωση ενός συγκεκριμένου στρατιώτη; Όπως πάντα σε αυτή τη στήλη εκτός από την ταινία θα μιλήσουμε και για τα ιστορικά γεγονότα.
Ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος στέρησε τη ζωή σε περισσότερους από 8,5 εκατομμύρια στρατιώτες και από τις δύο πλευρές. Έως το τέλος του πολέμου δεν υπήρχε σπίτι που να μη θρηνεί ένα νεκρό πατέρα, αδερφό, θείο ή ξάδερφο. Άγνωστο παραμένει μέχρι σήμερα πόσα αδέλφια πολέμησαν και σκοτώθηκαν κατά η διάρκεια του πολέμου. Χαρακτηριστικό παράδειγμα ήταν η οικογένεια Σμιθ που έχασε τα έξι από τα επτά αγόρια της. Ίσως να θρηνούσε και τον έβδομο γιο, αν το 1918 η σύζυγος του τοπικού εφημέριου δεν έστελνε επιστολή στη τότε Βασίλισσα του Ηνωμένου Βασιλείου, περιγράφοντας την οικογενειακή τραγωδία των Σμιθ. Το Μπάκιγχαμ επικοινώνησε με το Γραφείο Πολέμου και ο τελευταίος Σμιθ επέστρεψε από την πρώτη γραμμή, στην Αγγλία.
Έως τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο καμμία κυβέρνηση δεν είχε λάβει μέτρα για να προστατεύσει τις οικογένειες που υπέστησαν τις μεγαλύτερες απώλειες από όλες τις άλλες. Από τις πρώτες χώρες που μερίμνησαν ήταν οι ΗΠΑ που θέσπισαν μια πολιτική με την ονομασία «Sole Survivor Policy». Στόχος της ήταν η προστασία του τελευταίου ζωντανού αδελφού και η επιστροφή του με ασφάλεια στο σπίτι. Πρώτη φορά εφαρμόστηκε μετά τον τραγικό θάνατο των πέντε αδελφών Σάλιβαν, το Νοέμβριο του 1942. Οι Σάλιβαν πνίγηκαν όταν βυθίστηκε το ταχύπλοο σκάφος που υπηρετούσαν κατά τη διάρκεια της ναυμαχίας της Γκουανταλκανάλ.
Πηγή έμπνευσης για το σενάριο της ταινίας ”Η Διάσωση του Στρατιώτη Ράιαν” ήταν μία πραγματική ιστορία. Οι αδελφοί Νίλαντ ήταν τέσσερα αδέλφια που γεννήθηκαν στη Νέα Υόρκη και πολέμησαν στον Β΄ Παγκόσμιο. Τρεις απ’ τους αδελφούς Νίλαντ πέθαναν με διαφορά λίγων ημερών. Απέμενε μόνο ο μικρότερος, που στάλθηκε πίσω στην οικογένειά του, όπως όριζε η πολιτική «Sole Survivor Policy» για τους μοναδικούς επιζώντες, έτσι ώστε να μην ξεκληριστεί η οικογένεια, όπως ακριβώς και ο στρατιώτης Ράιαν στην ταινία που ήταν ο τελευταίος επιζών από τέσσερα αδέλφια και έπρεπε πάση θυσία, να επιστρέψει σώος στην πατρίδα.
Στην ταινία λοχαγός Τζον Μίλερ (Τομ Χανκς), διοικητής του λόχου με κωδικό όνομα Τσάρλι επιβιώνει από την αρχική απόβαση στην παραλία Ομάχα και συγκεντρώνει μια ομάδα στρατιωτών για να διεισδύσουν στις γερμανικές άμυνες, με στόχο να ξεμπλοκάρουν την παραλία. Τότε λαμβάνει τη διαταγή να βρουν τον χαμένο στρατιώτη Τζέιμς Ράιαν (Ματ Ντέιμον) του οποίου είχαν ήδη σκοτωθεί στον πόλεμο τα τρία αδέλφια του. Υπήρχαν ελπίδες ότι ο τέταρτος γιός ήταν ζωντανός, γι’ αυτό και ο Στρατηγός Μάρσαλ του υπουργείου Πολέμου, έδωσε εντολή να σωθεί και να επιστραφεί σώος στην οικογένειά του, ώστε η μάνα να μη θρηνήσει νεκρά όλα της τα παιδιά και να εφαρμοστεί η σχετική πολιτική.
Και κάπως έτσι ξεκινά «Η Διάσωση του Στρατιώτη Ράιαν», το αντιπολεμικό έπος του Στίβεν Σπίλμπεργκ, που κέρδισε 5 Όσκαρ (Σκηνοθεσίας, Φωτισμού, Μοντάζ, Ηχητικών εφέ και Ήχου)
Η ταινία είναι ιδιαίτερα γνωστή και για τα 24 πρώτα λεπτά της. Εκεί απεικονίζεται η απόβαση των Συμμαχικών δυνάμεων στην παραλία με την κωδική ονομασία “Ομάχα” στις 6 Ιουνίου 1944. Αυτή η σκηνή ψηφίστηκε «η καλύτερη και πιο ρεαλιστική σκηνή μάχης όλων των εποχών», κατετάγη επίσης στο νούμερο ένα της λίστας με τις «50 καλύτερες στιγμές του κινηματογράφου». Σε αυτά τα 24 πρώτα λεπτά βλέπουμε στα πρόσωπα των στρατιωτών την απόγνωση, το φόβο, ακούμε τις προσευχές τους, βλέπουμε αίμα, χάος, διαμελισμένα πτώματα. Αυτά τα 24 λεπτά ήταν τόσο ρεαλιστικά που βετεράνοι του πολέμου, οι οποίοι τα παρακολούθησαν έπαθαν μετατραυματικό στρες.
Ο Σπίλμπεργκ χειριζόταν ο ίδιος την κάμερα, οι ήχοι που ακούγονται είναι από τα πυρά των αυτόματων όπλων, και από τα κύματα που σκάνε πάνω στις βάρκες. Επιπλέον χρησιμοποιήθηκαν πραγματικά ακρωτηριασμένοι για να απεικονίσουν τους Αμερικανούς στρατιώτες που ακρωτηριάστηκαν κατά την απόβαση. Ένας ωμός ρεαλισμός, που χάρισε διθυραμβικές κριτικές στον Σπίλμπεργκ για τη σκηνοθετική του δεινότητα του οποίου ο πατέρας, είχε πολεμήσει στον Β’ Παγκόσμιο.
Η συγκεκριμένη σκηνή έγινε γνωστή για την παραστατικότητα αλλά και τη βιαιότητά της. Μόνο για το γύρισμα της συγκεκριμένης σκηνής δαπανήθηκαν 11.000.000 δολάρια. Η ταινία στοίχισε συνολικά 70.000.000.
Όλοι οι ηθοποιοί της ταινίας, πέρασαν πολλές δύσκολες ημέρες στα γυρίσματα, καθώς υποβλήθηκαν σε εξαντλητική στρατιωτική εκπαίδευση που κράτησε καιρό.
Αρκετά χρόνια μετά την πρεμιέρα της ταινίας, ο Tom Hanks μπήκε στο Ranger Hall of Fame του Στρατού των ΗΠΑ ως επίτιμο μέλος, χάρη στην ερμηνεία του ως λοχαγός John Miller.
Δύο από τα αποβατικά σκάφη που είδαμε στην μάχη της παραλίας ήταν πραγματικά και χρησιμοποιήθηκαν στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Έτσι απεικονίστηκε από τον Σπίλμπεργκ το συννεφιασμένο πρωινό της 6ης ιουνίου του 1944 που πραγματοποιήθηκε η μεγαλύτερη στρατιωτική επιχείρηση του Β΄Παγκοσμίου Πολέμου και η μεγαλύτερη αμφίβια επιχείρηση στα στρατιωτικά χρονικά, η απόβαση στη Νορμανδία ή D-Day, όπως έμεινε στην ιστορία. Ήδη απο τον Ιανουάριο του 1944 είχε αρχίσει να προετοιμάζεται η επιχείρηση «Επικυρίαρχος» (Operation Overlord). O αμερικανός στρατηγός Αϊζενχάουερ ορίστηκε ανώτατος διοικητής, με βρετανούς διοικητές στο στρατό ξηράς, στο ναυτικό και την αεροπορία. Σύμφωνα με το σχέδιο, η επίθεση θα γινόταν σ’ ένα στενό μέτωπο στη Νορμανδία, στις βόρειες ακτές της Γαλλίας, από πέντε σώματα στρατού.Το βασικότερο μέλημα για τους σχεδιαστές της επιχείρησης (Αμερικανούς και Βρετανού) ήταν να μη μάθουν οι Γερμανοί το σημείο της απόβασης.
Η απόβαση στη βόρεια Γαλλία από την Αγγλία προγραμματίστηκε τελικά για τις 5 Ιουνίου 1944, αλλά αναβλήθηκε για ένα εικοσιτετράωρο, λόγω της κακοκαιρίας που επικρατούσε στο στενό της Μάγχης. Συγκροτήθηκε ο μεγαλύτερος στόλος στην ιστορία με επικεφαλής τον Άγγλο ναύαρχο Ράμσεϊ, περιλάμβανε 1.200 πολεμικά πλοία, 10.000 αεροπλάνα, 4.126 αποβατικά σκάφη, 804 μεταγωγικά πλοία και εκατοντάδες τεθωρακισμένα άρματα αμφίβιων και άλλων αποστολών. 156.000 άνδρες (73.000 Αμερικανοί και 83.000 Βρετανο-Καναδοί) θα αποβιβάζονταν στη Νορμανδία, οι 132.000 θα μεταφέρονταν με πλοία μέσω Μάγχης και 23.500 με αεροπλάνα. Τις χερσαίες δυνάμεις διοικούσε ο άγγλος στρατηγός Μοντγκόμερι.
Η απόβαση με την κωδική ονομασία «Ποσειδών» (Operation Neptune) άρχισε πριν από την αυγή της 6ης Ιουνίου σε πέντε ακτές κατά μήκος της Νορμανδίας, οι οποίες έφεραν τις κωδικές ονομασίες Utah (Γιούτα), Omaha (Όμαχα), Gold (Χρυσός), Juno (Ήρα) και Sword (Σπαθί).
Στην ακτή «Όμαχα» αντιμετώπισαν την πιο σκληρή αντίσταση από τις γερμανικές δυνάμει και είχαν τις μεγαλύτερες απώλειες αφού σκοτώθηκαν ή τραυματίστηκαν περίπου 4.000 άνδρες. Έως το σούρουπο η τελική επιχείρηση για τη συντριβή της Γερμανίας είχε αρχίσει.
Για την επιτυχία της απόβασης στην οποία φυσικά το μεγαλύτερο ρόλο έπαιξε το Ναυτικό, καθοριστική ήταν και η αεροπορική υπεροχή των Συμμάχων.
Στα τέλη Αυγούστου οι Σύμμαχοι διέσχισαν τον Σηκουάνα και τον Σεπτέμβριο βρίσκονταν μπροστά στα γερμανικά σύνορα αρχίζοντας έτσι να γράφουν τον επίλογο το Γ΄ Ράιχ.
Στην απόβαση πήραν μέρος και δύο Ελληνικές κορβέτες τύπου “Flower” του ελληνικού πολεμικού ναυτικού «Κριεζής II» και «Τομπάζης II» που συμμετείχαν ενεργά από το 1943 στις επιχειρήσεις των Ατλαντικού ωκεανού συνοδεύοντας συμμαχικές νηοπομπές, με πλήρωμα 155 ανδρών. Τα ελληνικά πλοία που πολεμούσαν μαζί με το βρετανικό ναυτικό, είχαν επανδρωθεί από έμπειρους αξιωματικούς του Ελληνικού Ναυτικού και από εφέδρους, οι οποίοι προέρχονταν από το Εμπορικό Ναυτικό. Αποστολή τους ήταν να συνοδεύσουν τα άλλα πολεμικά και αποβατικά πλοία στην παραλία Γκολντ όπου θα αποβιβάζονταν η βρετανική 50η Μεραρχία. Στη συνέχεια παρέμειναν στα ανοικτά της παραλίας, προσφέροντας κάλυψη στα αποβατικά πλοία. Το απόγευμα εκείνης της ημέρας δέχθηκαν αεροπορική επίθεση της Λουφτβάφε, την οποία αντιμετώπισαν επιτυχώς με τα αντιαεροπορικά όπλα τους, χωρίς απώλειες. Τις επόμενες δύο ημέρες, οι δύο ελληνικές κορβέτες ανέλαβαν να συνοδεύσουν τα άδεια εμπορικά και επιβατικά πλοία πίσω στην Αγγλία. Στην απόβαση συμμετείχαν επίσης και ελληνικά εμπορικά πλοία.
Στην “Διάσωση του Στρατιώτη Ράιαν” ο Σπίλμπεργκ συνδιάζει αριστοτεχνικά την “Πολιτική του Τελευταίου Επιζώντα” με την Απόβαση στη Νορμανδία που ήταν το κρίσιμο πλήγμα εναντίον της ναζιστικής Γερμανίας και, όπως συμφωνούν οι ιστορικοί, ένα από τα σημεία που έκριναν την έκβαση του πολέμου.
Με θέμα την Απόβαση στη Νορμανδία έχουν γυριστεί στο παρελθόν και οι ταινίες:
- «Η 6η Μέρα» (D Day the Sixth of June, 1956) του Χένρι Κόστερ
- «Η Πιο Μεγάλη Μέρα του Πολέμου» (The Longest Day, 1962)
- «Overlord» (1975) του Στιούαρτ Κούπερ
- «Οι 4 της Ηρωϊκής Ταξιαρχίας» (The Big Red One, 1980) του Σάμ Φούλερ.
Εμείς όπως πάντα θα σας προτρέψουμε να τις δείτε και να βγάλετε τα δικά σας συμπεράσματα.
