Γράφει ο Λεωνίδας Τσιαντούλας
Τον Δεκέμβριο του 1944, ενώ ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος στον Ειρηνικό βρισκόταν σε κρίσιμο σημείο, ο αμερικανικός Τρίτος Στόλος αντιμετώπισε έναν εχθρό που δεν είχε προβλέψει και δεν μπορούσε να νικήσει. Επρόκειτο για έναν από τους πιο καταστροφικούς τυφώνες που έπληξαν ποτέ ναυτική δύναμη εν πλω. Η τραγωδία έμεινε στην ιστορία ως Τυφώνας Cobra, και άφησε πίσω της εκατοντάδες νεκρούς, τρία βυθισμένα αντιτορπιλικά και ένα στόλο βαθειά κλονισμένο.
Η Εκστρατεία ξεκινά
Στις 11 Δεκεμβρίου 1944, η Ομάδα των αεροπλανοφόρων του 3ου Στόλου και των συνοδών τους, γνωστή ως Task Force 38, απέπλευσε από την Ναυτική Βάση στην ατόλη Ulithi. Ήταν μια τεράστια δύναμη 90 πλοίων (13 αεροπλανοφόρα, 8 θωρηκτά, 10 καταδρομικά και 56 αντιτορπιλικά). Επικεφαλής ήταν ο Ναύαρχος William F. Halsey από τη ναυαρχίδα του, το θωρηκτό New Jersey, με τον Αντιναύαρχο John S. McCain να επιβαίνει στο αεροπλανοφόρο USS Hancock. Αποστολή τους ήταν να πλήξουν το Λουζόν στις Φιλιππίνες και να στηρίξουν την επιχείρηση του Στρατηγού MacArthur για την απελευθέρωση του Μιντόρο. Στη συνέχεια θα εισέρχονταν στη Θάλασσα της Νότιας Κίνας για να αποκόψουν τις ιαπωνικές γραμμές ανεφοδιασμού.
Από τις 14 έως τις 16 Δεκεμβρίου, οι επιδρομές είχαν ως αποτέλεσμα να καταστραφούν 269 ιαπωνικά αεροσκάφη, να βομβαρδιστούν αεροδρόμια και σιδηροδρομικές γραμμές, οι δε αποβάσεις στο Μιντόρο εκτελέστηκαν με ελάχιστη αντίσταση. Αυτή η επιτυχία όμως επρόκειτο να σκιαστεί δραματικά.
Ο Ανεφοδιασμός που δεν έγινε
Στις 17 Δεκεμβρίου, ο Halsey σχεδίαζε να εκτελεστούν ανεφοδιασμοί εν πλω περίπου 500 μίλια ανατολικά του Λουζόν, όπου ανέμεναν για αυτό το σκοπό 12 πετρελαιοφόρα. Οι τρεις ημέρες συνεχών επιχειρήσεων είχαν αφήσει πολλά πλοία (κυρίως τα αντιτορπιλικά) επικίνδυνα χαμηλά σε καύσιμα.
Ο ανεφοδιασμός ξεκίνησε στις 10 το πρωί, αλλά αμέσως αντιμετωπίστηκαν σοβαρά προβλήματα. Άνεμος 20-30 κόμβων και εγκάρσιος κυματισμός έκαναν τη διαδικασία εξαιρετικά δύσκολη. Οι σωλήνες μεταφοράς καυσίμων αποσυνδέονταν ο ένας μετά τον άλλο σε πολλά πλοία, ενώ ορισμένα αντιτορπιλικά αντιμετώπιζαν προβλήματα πηδαλιούχησης κατά τη δύσκολη αυτή διαδικασία. Η ατμόσφαιρα στη ναυαρχίδα άρχισε να γεμίζει με ανησυχία.
Ο μετεωρολόγος του 3ου Στόλου, Αντιπλοίαρχος George Kosco, είχε λάβει αναφορές για μια «τροπική καταιγίδα, πολύ ασθενή» — αλλά δεν θεώρησε ότι αποτελούσε σοβαρή απειλή. Ωστόσο, ορισμένοι διοικητές στη μοίρα έβλεπαν την κατάσταση διαφορετικά. Ο Αντιναύαρχος Bogan στο αεροπλανοφόρο Lexington ήταν πεπεισμένος ότι πλησίαζε σφοδρή θύελλα, ενώ ο Πλοίαρχος Acuff, διοικητής της ομάδας ανεφοδιασμού, ήταν ο πρώτος που εκτίμησε σωστά τόσο τη θέση όσο και την πορεία της καταιγίδας. Οι προειδοποιήσεις αυτές, όμως, δεν έφθασαν στον Kosco εγκαίρως.
Στις 12:51 μ.μ., με το κέντρο της καταιγίδας 120 μίλια νοτιοανατολικά, ο Halsey διέκοψε τον ανεφοδιασμό. Κατά τη διάρκεια της νύχτας, ο στόλος κινήθηκε δυτικά και τα μεσάνυχτα άλλαξε πορεία νότια, με την ελπίδα να βρει ηρεμότερα νερά. Ήταν μοιραίο λάθος: χωρίς να το γνωρίζει, ο Halsey οδηγούσε τον στόλο του κατευθείαν στο μάτι του τυφώνα.
Η Κόλαση της 18ης Δεκεμβρίου
Τα χαράματα της Δευτέρας 18 Δεκεμβρίου, ήταν πλέον σαφές ότι ο ανεφοδιασμός ήταν αδύνατος. Ο Halsey ενημέρωσε τον MacArthur ότι η μοίρα δεν μπορούσε να τον υποστηρίξει. Και τότε ο τυφώνας ξέσπασε με όλη του τη μανία.
Ο στόλος, που βρισκόταν 180 μίλια βορειοανατολικά του Σαμάρ, δέχθηκε την πλήρη δύναμη της καταιγίδας. Ο άνεμος έφθασε τους 73 κόμβους και στη συνέχεια τους 83, με ριπές ως 93 κόμβους. Κύματα ύψους 20 μέτρων χτυπούσαν τα πλοία από κάθε κατεύθυνση. Τα αεροπλανοφόρα κυλούσαν σφοδρά· αεροσκάφη παρασύρθηκαν από τα καταστρώματα πτήσης, άλλα ξέφυγαν από τα δεσίματά τους στα ενδιάμεσα καταστρώματα, συγκρούστηκαν με τα διαφράγματα και άναψαν φωτιές που ήταν σχεδόν αδύνατο να σβηστούν. Συνολικά 146 αεροσκάφη χάθηκαν. Δεκαεννέα υδροπλάνα εκτοξεύτηκαν από θωρηκτά και καταδρομικά.
Ακόμα και το ισχυρό New Jersey, ένα θωρηκτό 45.000 τόνων, πάλευε να επιβιώσει. «Κανείς που δεν έχει περάσει μέσα από τυφώνα δεν μπορεί να συλλάβει την οργή του», έγραψε αργότερα ο Halsey. «Τα κύματα των 20 μέτρων σε χτυπούν από παντού. Στη μέση της ημέρας, δεν έβλεπα την πλώρη του πλοίου μου, που απείχε 100 μέτρα από τη γέφυρα. Αυτός ο τυφώνας εκτόξευε το τεράστιο πλοίο μας σαν κανό».
Τα μικρότερα πλοία υπέφεραν ασύγκριτα περισσότερο. Τα αντιτορπιλικά, με τις δεξαμενές τους σχεδόν άδειες από καύσιμα, επέπλεαν ψηλά και ήταν εντελώς εκτεθειμένα στα κύματα. Ορισμένα έγειραν τόσο πολύ ώστε οι καμινάδες τους ήταν σχεδόν οριζόντιες. Νερό εισέβαλε στους αεραγωγούς, βραχυκυκλώνοντας τα ηλεκτρικά συστήματα και αφήνοντάς τα ακυβέρνητα να παρασύρονται στο έλεος της καταιγίδας. Τρία από αυτά — τα Hull, Spence και Monaghan — δεν άντεξαν. Ανατράπηκαν και βυθίστηκαν με σχεδόν όλα τα πληρώματά τους.
Ο Μηχανικός Joseph McCrane, ένας από τους έξι μόνο επιζώντες του Monaghan, περιέγραψε με φρίκη τις τελευταίες στιγμές: «Αρχίσαμε να κυλάμε, γερνώντας στα δεξιά, και όλοι κρατιόντουσαν σε κάτι και προσεύχονταν. Ξέραμε ότι είχαμε χάσει τη μηχανή μας και ήμασταν νεκροί στο νερό. Πήραμε περίπου επτά ή οκτώ γύρους στα δεξιά πριν γείρει στο πλευρό της».
Η καταιγίδα έφθασε στο αποκορύφωμά της μεταξύ μεσημβρίας και 2 μ.μ. Τα πλοία ήταν διασκορπισμένα σε έκταση 6.500 τετραγωνικών χιλιομέτρων, χωρίς δυνατότητα επικοινωνίας ή συντονισμού. Ο Halsey αργότερα παραδέχθηκε απλά: «Ήμασταν εντελώς παγιδευμένοι».
Ο Απολογισμός της Καταστροφής
Αργά το απόγευμα, οι άνεμοι κόπασαν και ο ουρανός καθάρισε. Ο Halsey έστειλε αμέσως πλοία και αεροπλάνα για αναζήτηση επιζώντων σε μια επιχείρηση που κράτησε τρεις ημέρες. Διασώθηκαν 54 ναύτες από το Hull, 24 από το Spence και 16 από το Monaghan, ελάχιστοι μπροστά στις συνολικές απώλειες.
Ο τελικός απολογισμός ήταν συντριπτικός: περίπου 790 αξιωματικοί, υπαξιωματικοί και ναύτες νεκροί ή αγνοούμενοι, τρία αντιτορπιλικά στον βυθό, 146 αεροσκάφη χαμένα, και δεκάδες πλοία με σοβαρές ζημιές.
Τα Αίτια και η Ευθύνη
Ο κλονισμένος Στόλος επανέπλευσε στο Ulithi στις 24 Δεκεμβρίου. Ο αρχιναύαρχος Nimitz είχε ήδη συγκροτήσει ανακριτικό δικαστήριο για να διερευνήσει τα αίτια της τραγωδίας. Το δικαστήριο συνήλθε την τελευταία εβδομάδα του Δεκεμβρίου, άκουσε μαρτυρίες από όλους τους Διοικητές.
Τα συμπεράσματά του ήταν σαφή: ο Halsey έφερε «το μεγαλύτερο μέρος της ευθύνης» και είχε κάνει «σοβαρά λάθη» στην εκτίμηση της θέσης και της πορείας του τυφώνα. Ωστόσο, δεν διαπιστώθηκε αμέλεια . Μόνο «η πίεση των πολεμικών επιχειρήσεων» και «αξιέπαινη θέληση να εκπληρωθούν οι στρατιωτικές δεσμεύσεις». Παράλληλα, το δικαστήριο επισήμανε ότι η μετεωρολογική υποστήριξη του στόλου ήταν «ανεπαρκής ως πρακτική εμπειρία».
Ο Halsey από την πλευρά του τόνισε ότι δεν είχε λάβει έγκαιρη προειδοποίηση και άσκησε έντονη κριτική στο μετεωρολογικό σύστημα του Στόλου του Ειρηνικού.
Τα Διδάγματα
Μετά την τραγωδία του Τυφώνα Cobra ο αρχιναύαρχος Nimitz ζήτησε την ανάπτυξη τριών μετεωρολογικών πλοίων στον Δυτικό Ειρηνικό, τη χρήση αεροπλάνων μετεωρολογικής αναγνώρισης και τη διάθεση εμπειρότερων μετεωρολογικών αξιωματικών. Το Αμερικανικό Ναυτικό αναμόρφωσε εκ βάθρων τις μετεωρολογικές του υπηρεσίες.
Ο Nimitz έστειλε επίσης στον στόλο του μια επιστολή που έγινε κλασική στη ναυτική ιστορία: «Η κατάλληλη στιγμή για να ληφθούν όλα τα μέτρα ασφαλείας ενός πλοίου είναι ενόσω υπάρχει ακόμα η δυνατότητα να γίνει αυτό. Τίποτα δεν είναι πιο επικίνδυνο για έναν ναυτικό από το να διστάζει να λάβει προληπτικά μέτρα, από φόβο μήπως αποδειχθούν περιττά. Η ασφάλεια στη θάλασσα εδώ και χίλια χρόνια έχει στηριχθεί ακριβώς στην αντίθετη φιλοσοφία».
Ο Τυφώνας Cobra παραμένει μια από τις πιο οδυνηρές υπομνήσεις ότι στη θάλασσα, ακόμα και ο ισχυρότερος στόλος του κόσμου μπορεί να βρεθεί ανήμπορος μπροστά στις τρομερές δυνάμεις της φύσης. Η ανθρώπινη υπεροψία, η έλλειψη έγκαιρης πληροφόρησης και η πίεση των πολεμικών υποχρεώσεων αποδείχθηκαν μοιραίος συνδυασμός.
