Γράφει η Άννα Μπατζέλη
Το Ιστορικό Αρχείο του Δήμου Πειραιά διαθέτει τεκμήρια που παρουσιάζουν ενδιαφέρον για τους μελετητές ναυτικής ιστορίας. Στο παρόν άρθρο θα επιχειρηθεί μια σύντομη παρουσίαση του Ιστορικού Αρχείου και των Συλλογών που είναι ελεύθερα προσβάσιμες μέσω της «Ψηφιακής Πύλης στον Πολιτισμό».
1. Η «Ψηφιακή Πύλη στον Πολιτισμό»
Η «Ψηφιακή Πύλη στον Πολιτισμό» είναι ένα έργο το οποίο υλοποιήθηκε στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράμματος «Αττική» 2014-2020. Στόχος του έργου ήταν η ανάδειξη του πολιτιστικού αποθέματος του Δήμου Πειραιά μέσω της προβολής των συλλογών του Ιστορικού του Αρχείου, της Δημοτικής Βιβλιοθήκης, της Δημοτικής Πινακοθήκης και του Αρχείου του Δημήτρη Ροντήρη1Τα στοιχεία της παραγράφου αυτής έχουν αντληθεί από την ιστοσελίδα της «Ψηφιακής Πύλης για τον Πολιτισμό»: https://culture.piraeus.gov.gr/iguana/www.main.cls?surl=portal. Η «Ψηφιακή Πύλη στον Πολιτισμό» παρέχει πρόσβαση σε ψηφιοποιημένες συλλογές του Ιστορικού Αρχείου και του Αρχείου Ροντήρη, καθώς και την δυνατότητα αναζήτησης στον κατάλογο της βιβλιοθήκης. Οι επισκέπτες της Πύλης μπορούν ακόμα να περιηγηθούν στις συλλογές της Δημοτικής Πινακοθήκης, ενώ ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι εκπαιδευτικές εφαρμογές του Αρχείου Ροντήρη.
2. Το Ιστορικό Αρχείο του Δήμου Πειραιά
Το Ιστορικό Αρχείο του Δήμου Πειραιά ιδρύθηκε το 1957. Αρχικά περιελάμβανε το Δημοτικό Αρχείο, το οποίο κάλυπτε την περίοδο από την ίδρυση του Δήμου το 1835, καθώς και το Αρχείο του Ιωάννη Αλεξ. Μελετόπουλου. Σταδιακά οι συλλογές του Αρχείου εμπλουτίστηκαν από δωρεές. Όπως αναφέρεται σε σχετικό άρθρο της Λίτσας Μπαφούνη, η οποία εργάστηκε στο Αρχείο από το 1985 έως το 2009, κατά τα πρώτα χρόνια λειτουργίας του Ιστορικού Αρχείου, τμήμα των συλλογών του χάθηκε λόγω έλλειψης εποπτείας και, ιδιαίτερα, κατά την περίοδο κατεδάφισης του παλιού δημαρχείου το 19682Μπαφούνη, Ε. (1989). Ιστορικό Αρχείο Δήμου Πειραιά. Μνήμων, 12, 239-240.Σήμερα, ωστόσο, το Ιστορικό Αρχείο του Δήμου Πειραιά έχει εκσυγχρονιστεί και διαθέτει μεταξύ άλλων έγγραφα, κατάστιχα, λιθογραφίες, φωτογραφίες, χάρτες και πολεοδομικά σχέδια, cartes postales, χαρακτικά, πειραϊκές εφημερίδες, περιοδικά, καταστατικά και βιβλία που αποτυπώνουν την ιστορία της πόλης του Πειραιά, καθώς και αρκετά ιδιωτικά Αρχεία.
Ειδικότερα, εκτός από το Αρχείο Μελετόπουλου, το Ιστορικό Αρχείο διαθέτει τα ακόλουθα ιδιωτικά αρχεία και συλλογές: το Αρχείο Παναγιώτη Πιπινέλη, τη Συλλογή Θεοδώρου Βλάσση, το Αρχείο οικογένειας Δηλαβέρη, τη Συλλογή Παρασκευά Ευαγγέλου, το Αρχείο Κώστα Θεοφάνους, το Αρχείο Αργύρη Ν. Κωστέα, τη Συλλογή Χρήστου Λεβάντα, τη Συλλογή Λάμπρου Πορφύρα, το Αρχείο Ελένης Σταματάκη κ.ά.3Τα στοιχεία έχουν αντληθεί από την ιστοσελίδα της «Ψηφιακής Πύλης για τον Πολιτισμό».
3. Οι Συλλογές του Ιστορικού Αρχείου του Δήμου Πειραιά
Η «Ψηφιακή Πύλη στον Πολιτισμό» παρέχει πρόσβαση στις ακόλουθες συλλογές αρχειακών τεκμηρίων:
i. Πρακτικά Δημοτικού Συμβουλίου.
ii. Έγγραφα.
iii. Αλληλογραφία.
iv. Φωτογραφίες.
v. Ημερολόγια.
Στη Συλλογή «Πρακτικά Δημοτικού Συμβουλίου» περιλαμβάνονται συνολικά 1693 έγγραφα που καλύπτουν την περίοδο από το 1835 έως το 2010. Η Συλλογή αυτή παρουσιάζει ενδιαφέρον όχι μόνο γιατί αναδεικνύει πτυχές της ιστορίας της πόλης, αλλά και ζητήματα
που έχουν να κάνουν με το λιμάνι του Πειραιά και την εξέλιξή του. Εύλογα αρκετά έγγραφα παρουσιάζουν ενδιαφέρον για τους μελετητές θεμάτων ναυτικής ιστορίας.
Για παράδειγμα τα «Πρακτικά Δημοτικού Συμβουλίου Δήμου Πειραιώς, 1921-1925: Συνεδρίασις 247η γενομένη τη 17η Σεπτεμβρίου 1921 έως συνεδρίασις 293η γενομένη τη 11η Σεπτεμβρίου 1925 (Δήμος Πειραιώς, 1921-1925)» αναφέρονται μεταξύ άλλων στο «δυστύχημα του εν τω λιμάνι ορμούντος αντιτορπιλικού «Λέων»», ενώ τα «Πρακτικά Δημοτικού Συμβουλίου Δήμου Πειραιώς, 1956: Συνεδρίασις 21η γενομένη εκτάκτως την 10ην Σεπτεμβρίου» αφορούν «Ψήφισμα για την απονομή τιμών για την άφιξη στο Πειραιά του Έλληνος ιστιοπλόου ωκεανοπόρου Σάββα Γεωργίου».
Στη Συλλογή «Έγγραφα» ο επισκέπτης της «Ψηφιακής Πύλης στον Πολιτισμό» έχει τη δυνατότητα να περιηγηθεί σε περισσότερα από 4500 αρχειακά τεκμήρια από την ίδρυση του Δήμου Πειραιά έως το 1988. Τα έγγραφα αυτά καλύπτουν αρκετές θεματικές όπως, απογραφή κατοίκων, λιμενικά έργα, ζητήματα δημόσιας υγείας, φακέλους σωματείων, φορολογικά ζητήματα, ζητήματα διαχειρίσεως του λιμενικού ταμείου Πειραιώς, εγκυκλίους για την ανάπτυξη της ναυτιλίας, κλ.π.
Στη Συλλογή «Αλληλογραφία» υπάρχει η δυνατότητα αναζήτησης σε 84 τεκμήρια της περιόδου 1835-1907. Η Συλλογή περιλαμβάνει επιστολές του Δήμου αλλά και άλλες ιδιωτικές επιστολές. Ενδεικτικά, ενδιαφέρον παρουσιάζει η αλληλογραφία μεταξύ της Επιτροπής Προκυμαίας και του Μηχανικού Θ. Μπίστη (1858).
Τέλος, στη Συλλογή «Φωτογραφίες» υπάρχει η δυνατότητα περιήγησης σε 25 φωτογραφίες, και στη Συλλογή «Ημερολόγια» σε τέσσερα ημερολόγια που αναδεικνύουν παραστατικά πτυχές της ιστορίας της πόλης του Πειραιά και της εξέλιξής της.
