Οι πιο φοβεροί και τρομεροί πειρατές του 17ου αιώνα που έμειναν γνωστοί για την αγριότητα και την επιθετικότητά τους και έδρασαν στον Πατραϊκό κόλπο και το Ιόνιο ήταν οι
– Ο Βαλαπάνος (Valapano) με Ελληνική καταγωγή, πρώην υπήκοος της Βενετίας, επαναστάτης και εξωμότης πειρατής που στη συνέχεια πήρε το Οθωμανικό όνομα Saban Reis, και έδρασε τις δεκαετίες 1630 και 1640
– Ο Οθωμανός Durag Bey, ο οποίος είχε μητέρα χριστιανή και πατέρα μουσουλμάνο και ήταν γνωστός και ως Durach Bey, Ντουρατζέμπεης ή Ντουράγκμπεης. Ο συγκεκριμένος έδρασε το δεύτερο μισό του 17ου αιώνα και είχε καταστεί ο φόβος και ο τρόμος όσων Χριστιανών σκόπευαν να περάσουν το Ιόνιο ή ακόμα χειρότερα να διαπλεύσουν τον Πατραϊκό ή τον Κορινθιακό μιας και είχε ως βάση του τη Ναύπακτο.
Τελικά όμως και όπως διαφαίνεται ξεκάθαρα και από αυτή την έρευνα πιθανότατα και οι δύο δρούσαν σαν κουρσάροι. Απολάμβαναν προνόμια και ασυλία από την Οθωμανική εξουσία της Πάτρας . Διατηρούσαν σπίτια ο μεν πρώτος στη Ζάκυνθο όπου διέμενε και η οικογένειά του ο δε δεύτερος στην Ναύπακτο όπου είχε πολυτελή οικία.
Η βασική διαφορά μεταξύ κουρσάρου και πειρατή έγκειται στη νομιμότητα: ο πειρατής δρα παράνομα για δικό του όφελος, ενώ ο κουρσάρος είναι «εξουσιοδοτημένος» από ένα κράτος να επιτίθεται σε εχθρικά πλοία. Οι κουρσάροι έφεραν έγγραφα (δίπλωμα καταδρομής) που νομιμοποιούσαν τη δράση τους.
Βαλαπάνος -Valapano ο ανέντιμος , θρασύς χωρίς μπέσα τυχοδιώκτης
Πρώτη αναφορά για αυτόν τον πειρατή βρίσκουμε στα Ενετικά αρχεία σε επιστολή απευθυνόμενη στον Βενετό Βαιλο της Κωνσταντινούπολης από τον Ενετό Λοχαγό Μπάσα για συμβάν που έλαβε χώρα το 1631.1Venetian State Archives, Bailo a Costantinopoli, Carte turche, Busta 251, Fascicle 337 – Page 268
Εκεί ο Βάιλος καλείται να αποκαλύψει στην Υψηλή Πύλη ότι αφού ο Βαλαπάνος, που τώρα ονομάζεται Σαμπάν Ρέις, πρώην υπήκοος της Βενετίας, ένας νησιώτης της Ζακύνθου που έγινε Μουσουλμάνος, έχοντας εξοπλίσει μια φούστα Λεβαντίνων και έχοντας μελετήσει τις κινήσεις των πλοίων στην περιοχή του Πατραϊκού κόλπου , σε ένα χρόνο κατέλαβε περισσότερα από 100 Βενετσιάνικα πλοία που ασχολούνταν με το εμπόριο, κάνοντας τους άνδρες σκλάβους και λεηλατώντας τα αγαθά τους. Επιπλέον, έχοντας φτάσει στην Κωνσταντινούπολη , φυλακίζοντας στο πλοίο του τον Δόκτωρ Πόρτα, τον άρχοντα του νησιού της Κεφαλονιάς, αντί να τον μεταφέρει σε εκείνο το μέρος (Κεφαλονιά) όπως του είχε υποσχεθεί όταν τον αιχμαλώτισε στη θάλασσα αφού τον λεηλάτησε ολοκληρωτικά και τον ανάγκασε τα του δώσει όλα του τα χρήματα τον κράτησε μέχρι που του απέσπασε άλλα χίλια νομίσματα. Ακόμα και μετά την είσπραξη και αυτού του ποσού και πάλι δεν τον απελευθέρωσε, ούτε σταμάτησε να παρενοχλεί τους Βενετούς υπηκόους και τους ναυτικούς, που συχνάζουν στη θάλασσα για εμπόριο στις Σκάλες του Μοριά, από τις οποίες με τη βοήθεια των εμπόρων προκύπτει μεγάλο πλεονέκτημα για τα δημόσια έσοδα της Γαληνότατης. Ο Βενετός Βάιλος με αυστηρό τόνο θα αναφέρει «Σας διατάζω, όταν ασχοληθείτε με αυτό το θέμα, να ερευνήσετε αν έχετε στην κατοχή σας τον προαναφερθέντα Σαμπάν Ρέις, όπου κι αν βρίσκεται, και αφού ελευθερώσετε τον Δόκτωρα Πόρτα, με την ανάκτηση χιλίων ρεαλίων, να διοριστεί για να αποπληρώσει τις ζημιές που προκλήθηκαν μέχρι τώρα κατά της καλής ειρήνης προς τον Βενετό Βαιλο . Θα τιμωρήσω αμετάκλητα αυτόν τον εγκληματία και εάν, με οποιοδήποτε πρόσχημα, προκληθεί βλάβη στους Βενετούς από αυτόν τον Τούρκο ή από άλλους, είτε στο πρόσωπό τους είτε στην περιουσία τους, αυτό αναμφίβολα θα αποδοθεί στην έλλειψη φροντίδας σας, επομένως θα καταβάλετε κάθε δυνατή προσπάθεια προς τούτο, συμφωνώντας να μην προκληθεί βλάβη στους Βενετούς της συνομοσπονδίας και του ευγενούς μου » Δόθηκε στο Cos.li την πρώτη του μηνός του Safar το έτος 1041 (Ιούλιο- Αύγουστο 1631) [Χωρίς υπογραφή δραγουμάνου]
Στον «Κώδικα Μέρτζιου»,2Kώδιξ Μέρτζιου ένας σημαντικός ιστορικός τόμο με 302 δακτυλογραφημένες σελίδες, που περιέχει αντίγραφα εγγράφων από τα Αρχεία της Βενετίας (1595-1794) και αφορά κυρίως την οικονομική, κοινωνική και πολεμική ιστορία της Πάτρας και της ευρύτερης περιοχής κατά την Ενετοκρατία και φυλάσσεται το μοναδικό αντίτυπο στη Δημοτική βιβλιοθήκη των Πατρών θα βρούμε επίσης αναφορές στον πειρατή.
Ζάκυνθος 14 Ιουνίου 1632
Τη νύκτα και ώρα 11 προς 12 του τρέχοντος μήνα βγήκε ο εξωμότης Βαλαπάνος με τη φούστα του, συνέλαβε τρεις φρεγάτες προερχόμενες από την Γλαρέντζα, η μία φορτωμένη με τυριά, η άλλη με διάφορα εμπορεύματα και η τρίτη κενή φορτίου, έχοντας τες κυνηγήσει ρίχνοντας αμέτρητες βολές αρκεμπούζιου κοντά στο λιμάνι του castel Tornese (σσ Κάστρο Χλεμούτσι). Τις φορτωμένες φρεγάτες τις οδήγησε μαζί του και την άλλη τη βύθισε. Την επόμενη ημέρα κυνήγησε δύο βάρκες φορτωμένες με τυρί προερχόμενες από την Πάτρα στο ακρωτήριο του Πάπα (capo Papa). Μία από αυτές σώθηκε μπαίνοντας στο λιμάνι της Πάτρας, ξεφόρτωσε και βγήκε στην ξηρά, η άλλη ήλθε εδώ (σσ στη Ζάκυνθο), και βλέποντας ο πειρατής ότι δεν μπορεί να προχωρήσει τα βλοσυρά σχέδιά του πήγε στη Ναύπακτο. Εχθές το πρωί επιθυμώντας ο ιδιοκτήτης της βάρκας να τη φορτώσει ξανά τυρί έφθασαν τριάντα άτομα με πιστόλια, χατζάρια και τόξα και επιτέθηκαν στους ναυτικούς. Ο καπετάνιος (patrone) δεν γνώριζε την αιτία και ποιο ήταν όλο αυτό το πλήθος και από ποιον είχαν σταλεί. Ενημέρωσε τον Αξιότιμο προβλεπτή του στόλου για το συμβάν και έφθασε σε αυτά τα νερά προκειμένου να σταματήσει με αυστηρότητα την τόση αναίδεια και θρασύτητα αυτού του άτιμου Βαλαπάνου, του Ζακυνθινού εξωμότη. Επίσης, σταμάτησα εδώ την τουρκική πολάκα προερχόμενη από το Τούνεζι (Τυνησία) και έγραψα εγώ στον τελώνη (emin) του Μορέα, καθώς και οι πρόξενοι και ο ίδιος ο καπετάνιος της πολάκας και βλέποντας ότι δεν μπορούν να αναχωρήσουν θα απαιτήσουν την επιστροφή των φρεγατών. Θέλοντας να συμπαρασταθώ σε αυτό το λαό, φυλάκισα τη μητέρα, τον αδελφό και τις αδελφές του Βαλαπάνου που κατοικούν εδώ με την υποψία ότι αυτοί είναι οι πληροφοριοδότες του, έστειλα επίσης στον Μορέα δύο άτομα, γνωστούς του Βαλαπάνου για να διαπραγματευθούν τη συμφωνία. Έγραψα, επίσης και αναφορά στον Εξοχότατο Βάιλο στην Κωνσταντινούπολη.
Ζάκυνθος 4 Ιουλίου 1632
Ο Βαλαπάνος και ο σύντροφός του Βαρνέζε συνεχίζουν να βρίσκονται εδώ γύρω και να κουρσεύουν φρεγάτες και βάρκες της Ζακύνθου και της Κεφαλονιάς και δεν έχουμε καταφέρει ακόμη να επιτύχουμε την επιστροφή των φρεγατών και των εμπορευμάτων που έκλεψαν. Τώρα, αυτός έχει αποσυρθεί στα μέρη της Μεθώνης και της Κορώνης για τον φόβο των Φλορεντίνικων γαλερών που εμφανίστηκαν σε αυτά τα νερά.
Ζάκυνθος 8 Οκτωβρίου 1632.
Αφού ήρθε εδώ ο μπέης της Ρόδου στις 4 τρέχοντος μήνα, την επόμενη ημέρα έφτασε και η γαλέρα του Δαδα μπέη, επονομαζόμενου Βαλαπάνου. Κατόπιν αφού αποβιβάσθηκαν πραγματοποίησαν αγορές. Έπειτα, ο μπέης αναχώρησε με τους δύο πρεσβευτές της Βενετίας για να βρουν στην Γλαρέντζα τον καπετάν πασά (capitan bassa) Έφθασαν και παρουσιάστηκαν ενώπιον του. Τους δέχθηκε ευμενώς. Μετά ζητήθηκε μυστική ακρόαση του τους δόθηκε και τους παρουσίασε τις διαταγές (comadamenti) του Υψηλότατου (Βεζίρη) για τη ελεύθερη εξαγωγή σιτηρών για αυτά τα νησιά. Οι Βενετοί του μίλησαν για τις μπαρμπαρέζικες γαλιότες που μολύνουν αυτές τις θάλασσες, καθώς και για τον πειρατή Βαλαπάνο, εκφράζοντας του την έντονη δυσαρέσκειά τους και το θράσος του να αποβιβασθεί στη Ζάκυνθο. Σχετικά με την εξαγωγή των σιτηρών ο πασάς είπε ότι είτε υπάρχουν διαταγές είτε όχι, εξαγωγή είναι ελεύθερη. Σχετικά με τον Βαλαπάνο ανέφερε ότι τον έχει ήδη απειλήσει και αυτός είχε δεσμευτεί ότι στο μέλλον δεν θα προξενούσε κανένα κακό σε οποιοδήποτε υπήκοο της Γαληνότατης . Μίλησαν και για την κράτηση του Καψά από τον Bechir πασά. Εκείνος ελευθέρωσε μερικούς σκλάβους που βρισκόντουσαν στις γαλέρες του και δήλωσε ότι διάκειται ευμενώς στα συμφέροντα της Γαληνότητας . Τέλος, τους έδωσε μία επιστολή για εμένα στα Ελληνικά, της οποίας μετάφραση σας εσωκλείω.
(ΣΣ .Προκύπτει ότι ο Βαλαπάνος είχε την οικογένειά του στη Ζάκυνθο αλλά αυτός συνεχώς απουσίαζε όντας κουρσάρος στην υπηρεσία της Υψηλής Πύλης όπως φαίνεται)
Η συνέχεια της δράσης του Βαλαπάνου στα νερά της Κρήτης και τις ακτές της Μπαρμπαριάς
Ο Σαμπάν Ρέις -Βαλαπάνος φαίνεται πως αναγκάστηκε να σταματήσει την πειρατική του δράση στον Πατραϊκό λόγω των πιέσεων των αρχών της Βενετίας στα Επτάνησα και αποφάσισε να συνεχίσει τη δράση του στην Κρήτη και τα παράλια της Αφρικής.
«Έφερε πολλά λάφυρα σε κάθε ταξίδι που έκανε από το 1683 και μετά», και μεταξύ 1679 και 1685 η Τρίπολη πήρε περισσότερα από ένα εκατομμύριο ισπανικά δολάρια σε λάφυρα (εβδομήντα πέντε πλοία και τα φορτία τους).Περισσότεροι από χίλιοι άνδρες υποδουλώθηκαν σε αξία σχεδόν ενός τετάρτου του εκατομμυρίου δολαρίων.
«οι αιχμάλωτοι αντιπροσώπευαν ένα αρκετά μικρό ποσοστό της συνολικής αξίας του κέρδους που θα μπορούσαν να πραγματοποιήσουν οι κουρσάροι από ένα λάφυρο και το φορτίο του – κάπου μεταξύ ενός πέμπτου και ενός τετάρτου, ή περίπου $6.500 αξίας σκλάβων ανά λάφυρο»
«ένα τέτοιο σχήμα είναι σημαντικά διαστρεβλωμένο, ωστόσο, από τα πέντε πολύ προσοδοφόρα λάφυρα που λήφθηκαν κατά τη διάρκεια της θητείας του [Προξένου] Μπέικερ», και ότι «αν εστιάζαμε στα πιο μέτρια αλλά και πιο τυπικά λάφυρα, οι 665 αιχμάλωτοι που λήφθηκαν σε αυτά τα σκάφη άξιζαν, κατά την εκτίμηση του Μπέικερ, περίπου $150.000, ή σχεδόν όσο τα ίδια τα λάφυρα».
Στα πιο προσοδοφόρα κατορθώματα του Σαμπάν Ρέις καταχωρείται η κατάληψη ανοιχτά των ακτών της Κρήτης της γαλέρας με το όνομα « Τρεις Βασιλιάδες της Μασσαλίας», η οποίο ήταν «το πλουσιότερο λάφυρο που αιχμαλωτίστηκε στην περιοχή από ένα μόνο πλοίο, αξίζοντας πραγματικά 120.000 δολάρια», ενώ άλλα πλοία περιείχαν «εκλεκτό ισπανικό μαλλί, λίγο κοχενίλη (χρωστική ουσία) και άλλα πλούσια αγαθά από τη Βενετία», και «103 δέματα μεταξιού και άλλα αγαθά που εκτιμώνται ότι αξίζουν εκατό χιλιάδες κορώνες»3Encountering Islam: Joseph Pitts: An English Slave in 17th-century Algiers.
Δεν είναι γνωστό τι απέγινε ο κουρσάρος αυτός, όπως φαίνεται πάντως ασκούσε ακόμα πειρατεία σε μεγάλη ηλικία σχεδόν στα ογδόντα του χρόνια.
Ο διαβόητος Durach Bey η Ντουρατζέμπεης
«Εγώ, αυτός ο ταπεινός άνθρωπος, έκρυψα όλα τα άλογά μου στα βουνά, και τρεις από εμάς, συμπεριλαμβανομένων των δύο υπηρετών μου, κρυφτήκαμε σε μια γωνιά ανάμεσα στα ερείπια του κάστρου . Ενώ παρατηρούσα με κιάλια τα κάστρα, τους πύργους και τις προβλήτες, μεγάλες και μικρές, στο νησί της Κεφαλονιάς, το οποίο βρισκόταν υπό βενετική και φραγκική κυριαρχία στον Κόλπο, οκτώ μουσουλμανικές φρεγάτες με πράσινες σημαίες και πανιά εμφανίστηκαν.
Να, που επιστρέφουν από πόλεμο οι γαζήδες μας στη Ναύπακτο, ο Ντουράκ μπέης άρχισε η ναυμαχία ανάμεσα σε δέκα φρεγάτες των απίστων, που και ο Μισιρλίογλου με τα ονομαστά τους καράβια! Ξαφνικά επιτέθηκαν στα καράβια των μουσουλμάνων. Εγώ κρυμμένος στα χαλάσματα του κάστρου της Γλαρέντσας δεν μπορούσα ν’ αντέζω το θόρυβο απ’ τα κανόνια και τα τουφέκια. Οι γαζήδες μας πολέμησαν καλά και τα καράβια τους γέμισαν σκλάβους και λάφυρα. Είχαν δυνάμεις για να συνεχίσουν τη μάχη, αλλά δεν είχαν πλοία. Οι φρεγάτες των εχθρών με τα αρκετά πυρομαχικά τους ήταν ελαφρύτερες από την έλλειψη φορτίου. Πίσω τους έρχονταν βάρκες και καΐκια για βοήθεια. Οι πολεμιστές του Ισλάμ, επειδή φοβούνταν τους άπιστους κωπηλάτες στα κάτεργα, απόφάσισαν να τρέξουν να κλειστούν στο λιμάνι της Γλαρέντσας,
Χάρηκαν όλοι τους, όταν με είδαν. Μέχρι να πεις κύμινο κατάφεραν να αρπάξουν ό,τι υπήρχε μέσα στα οχτώ καράβια που βρήκαν. Φέραμε με τους ανθρώπους μου τ’ άλογα μας, εγώ ανέβηκα στο δικό μου και ανέλαβα να επιτηρώ τους αιχμαλώτους. Έστειλα έναν άνθρωπο μου στα βουνά, για να ειδοποιήσει τους ραγιάδες των χωριών, που ήρθαν πάνοπλοι και πήραν πίσω μαζί τους τα λάφυρα και τους αιχμαλώτους. Ο γαζής Ντουράκ μπέης με οχτώ άδεια από φορτίο καράβια και πεντακόσιους λεβέντες βγήκε από το λιμάνι και ξαναεπιτέθηκε στους απίστους. Οι γενναίοι πολεμιστές της Πάτρας και του Χλεμουτσιού έτρεξαν να τον συνδράμουν. Οι άπιστοι ήταν εκεί με δέκα φρεγάτες με τα κανόνια και τα βόλια τους, αλλά δεν τα έβγαλαν πέρα. Χάσαν τα οχτώ από τα πλοία τους, ενώ τα άλλα δυο κατέφυγαν στο λιμάνι της Κεφαλλονιάς.
Έτσι ο Ντουράκ μπέης στις οχτώ του φρεγάτες πρόσθεσε άλλες οχτώ, άφθονα πολεμοφόδια, λάφυρα και σκλάβους. Ο Ντουράκ μπέης κι ο Μισιρλίογλου είχαν την ευγένεια να μου προσφέρουν τρεις μεγάλους σκλάβους, δυο μικρά φραγκόπουλα κι ένα πουγκί τάλιρα γρόσια »
Η περιγραφή αυτή ανήκει στον Τούρκο λόγιο -περιηγητή Εβλιά Τζελεμπή4Elvia Celebi Ταξίδι στην Ελλάδα.
(Evliya Çelebi) που βρέθηκε το 1668 στο ερειπωμένο την εποχή κάστρο της Γλαρέντζας στην Κυλλήνη. Ο Τούρκος ευνοούμενος του Σουλτάνου όταν περιγράφει γεγονότα που είδε ευρισκόμενος στον Ελλαδικό χώρο συχνά υπερβάλλει . Ξεφεύγοντας από τα πλαίσια της παράθεσης ιστορικών γεγονότων ο τρόπος γραφής του θυμίζει συγγραφή Οθωμανικού έπους…. Θα γράψει παρακάτω…
«Εκείνη τη νύχτα ο Μισιρλίογλου, , ένας απ’ του Ναυπακτιώτη Ντουράκ μπέη, με τέσσερις φρεγάτες μπήκε σαν κλέφτης στο λιμάνι της Ζακύνθου όπου βρίσκονταν αραγμένα είκοσι έξι γαλιόνια των απίστων, τρεις γαλέρες και δέκα φρεγάτες. Όλοι τους είχαν πέσει για ύπνο , μεθυσμένοι και νυσταγμένοι αφού τα έπιναν από το πρωί. Ήρθε σαν τον πεινασμένο λύκο μέσα σε κοπάδι πρόβατα και τους περικύκλωσε. Τότε άρχιοαν να ακούγονται φωνές. «Θεέ μου! Θεέ μου!» Βρόντηξαν κανόνα τουφέκια, αλλά μέσα στα καράβια έπεφτε για τα καλά η σπάθα των μουσουλμάνων. Εμείς πάνω από τα τείχη του κάστρου Χλεμούται παρακολουθούσαμε το περιστατικό και προσευχόμασταν. Τόσο τρομαχτική ήταν η μάχη, που η κάπνα από τα κανόνια και το μπαρούτι έκρυψε το φως του πρωινού. Οι άπιστοι θρηνολογουσαν. Κι όταν φάνηκε ο ήλιος, είδαμε του απ’ αυτούς να πλέουν πνιγμένοι στη θάλασσα από την προσπάθειά τους να σωθούν.
Η μάχη κράτησε τρεις ώρες. Τέσσερα μεγάλα καράβια άρπαξαν από τους άπιστους και τα έβγαλαν δεμένα το ένα με τ’ άλλο απ’ το λιμάνι, ενώ ο ουρανός είχε μαυρίσει από τους καπνούς των κανονιών και των τουφεκιών που έριχναν οι ἄπιστοι. Αυτοί έτρεξαν πίσω από το Μισιρλίογλου με τέσσερις γαλέρες. Εκείνος, όμως, με ούριο άνεμο και γερό κουπί, έφτασε στο λιμάνι της Ναυπάκτου, φέρνοντας μαζί και τη λεία του. Οι άπιστοι με τα καράβια τους γύρισαν πίσω άπραγοι, παίρνοντας το δρόμο για την Κρήτη. Με όλο αυτό το γεγονός αισθανθήκαμε μεγάλη εκτίμηση για τους πολεμιστές του Ισλάμ. Αυτό είναι λοιπόν, από δω και μπρος, μέρα νύχτα το καθήκον όλων των γαζήδων στα σύνορα του Μοριά. Ο Θεός να τους διευκολύνει και να τους προστατεύει όλους».
Μετά από κάποια χρόνια επισκεπτόμενος και πάλι τη Ναύπακτο κάνει αναφορά στην πολυτελή κατοικία του Οθωμανού κουρσάρου.
« Ήταν η κατοικία αυτού του διάσημου Κουρσάρου Durach-Bay, ο οποίος έκανε να τρέμουν τα πλοία και τις βάρκες των Χριστιανών, είχε ένα πολύ ωραίο σπίτι στην Πόλη: Έγινε χάρη στην αξία του Καπετάν Πασά στον πόλεμο της Κάντιας, αλλά δεν κατείχε για πολύ καιρό αυτή την τιμή, γιατί σκοτώθηκε στην επιχείρηση που τόλμησε να κάνει να αιφνιδιάσει τη νύχτα τον στόλο των Βενετών. Έχοντας αποκαλυφθεί το σχέδιό του, αιφνιδιάστηκε ο ίδιος, και μετά από μια πολύ αιματηρή μάχη, ηττήθηκε με τη Μοίρα του, και σκοτώθηκε από μια βολή Κανονιού»
Ο George Wheler περιηγούμενος στον Ελλαδικό χώρο τα έτη 1675 και 1676 μαζί με τον γιατρό και αρχαιολόγο Jacob Spon , στο περιηγητικό βιβλίο του Journey into Greece που εκδόθηκε το έτος 1682, αναφέρει μια πηγή στην περιοχή της Καλογριάς (Στροφυλιά Αχαίας) που είχε το όνομα του πειρατή. Επίσης καταγράφοντας το πέρασμά του από την Ναύπακτο κάνει επίσης ειδική αναφορά στην επιβλητική οικία του διάσημου πειρατή .
Η καταστροφή του Γαλαξιδίου από μια διαταραγμένη προσωπικότητα, τον αιμοσταγή ,θρασύδειλο και αδιάλλακτο πειρατή Durach Bey από το Χρονικό του Γαλαξιδίου5Χρονικόν ανέκδοτον Γαλαξειδίου, : ή Ιστορία Αμφίσσης, Ναυπάκτου, Γαλαξειδίου, Λοιδορικείου και των περιχώρων από των αρχαιοτάτων μέχρι των καθ’ ημάς χρόνων μετά προλεγομένων και άλλων ιστορικών σημειώσεων εν ω προσήρτηται πραγματεία και πίναξ ανεκδότων νομισμάτων του μεσαίωνος / νυν πρώτον εκδίδοντος Κωνσταντίνου Ν. Σάθα
Στο βουνό νοτιοδυτικά του Γαλαξιδίου βρίσκεται το βυζαντινό Μοναστήρι της Μεταμόρφωσης του Σωτήρα Χριστού. Στα ερείπια του Ναού της Μονής το έτος 1864 ο Γαλαξιδιώτης φοιτητής της Ιατρικής, Κωνσταντίνος Ν. Σάθας, βρήκε μέσα σε μια κρύπτη το διάσημο χειρόγραφο Χρονικό του Γαλαξιδίου . Ο συγγραφέας -μοναχός Ευθύμιος περιγράφει με τον δικό του μοναδικό τρόπο την ιστορία του Γαλαξιδίου για οκτώ αιώνες, από τον 10ο έως τον 18ο αι. μ.Χ. Το χρονικό φαίνεται να γράφτηκε το 1703 από τον Ευθύμιο αν και δεν φαίνεται να είναι αυτός ο συγγραφέας του έργου, τουλάχιστον όσον αφορά τα πρώτα χρόνια που εξιστορεί. . Σημαντικότερο γεγονός που παρουσιάζεται λεπτομερώς αφορά την καταστροφή του Γαλαξιδίου από τον πειρατή Ντουρατζέμπεη το 1660
Ξεκινάει η αφήγηση….”Εκείνους τους χρόνους, πολλοί κουρσάροι κατατρεμένοι από τα μέρη της Μπαρμπαριάς και Αλτζέρι, εμαζωχτήκασι στον Έπαχτο. Ένας από τούτους τους κουρσάρους, έχοντας μάνα χριστιανή και πατέρα Τούρκον, που τον ελέγασι Ντουρατζίμπεη, είχε την αυθεντεία του κόρφου με φερμάνι Βασιλικό.
Μίαν ημέρα δυό Γαλαξειδιώτικαις γαλιόταις, θεληματικώς ή ανήξερα δεν τον εχαιρετήσασι στο πέλαγο με σινιάλο και κανονιαίς· και ούτος πολύ θυμωμένος στέλνει αποκρισάρην στο Γαλαξείδι για να πάρη αυταίς ταις γαλιόταις και ταις παραδώση στα χέρια του πειράτου· οι Γαλαξειδιώταις δεν το επαραδεχτήκασι, και ο κουρσάρος του Έπαχτου με δέκα γαλιόταις, που είχασι όλο κανόνια μπρούτζινα και φοβερά, ήλθε απόξω στο λιμάνι και τους επαραπονέθηκε διά το αφρόντε που του εκάμασι, και εγύρεψε να του πλερώσουσι τρεις χιλιάδες βενέτικα, αλλέως θέλει κάψει ούλα τα καράβια και τα σπήτια…
Ακολούθησε μάχη και απόβαση του πειρατή στη στεριά . Στη μάχη που έλαβε χώρα ενίκησαν οι Γαλαξιδίώτες και ο πειρατής ντροπιασμένος υποχώρησε έχοντας χάσει 4 γαλιότες ενώ άλλες πέντε έπεσαν στα χέρια των Γαλαξιδιωτών . Ο πειρατής έφυγε με την μοναδική γαλιότα που του απέμεινε που και αυτή ήταν σε κακά χάλια. Έχασε 130 άνδρες ενώ οι Γαλαξιδιώτες θρήνησαν 58 ανθρώπους.
Ο θρασύσειλος, μοχθηρός και εκδικητικός αυτός πειρατής δεν το έβαλε κάτω, Εξόπλισε 8 γαλιότες με μουσουλμάνους και βγήκε στο Γαλαξίδι την μέρα της Ανάστασης, λίγες μέρες αργότερα από την ντροπιαστική του ήττα. Οι Χριστιανοί της πόλης ανέτοιμοι αιφνιδιάστηκαν και ακολούθησε μεγάλη σφαγή. Ο τόπος ερήμωσε και πέρασαν χρόνια μέχρι ο τόπος να ξανακατοικηθεί…
«Όσοι απομείνασι Γαλαξειδιώτες επήρασι τα βουνά τα πλάγια και τους λόγγους και εχτίσασι ‘δω και ‘κει καλύβες και εκεί που εμαζωχτήκασι το λένε Παλιογαλάξειδο και εμείνασι κατετρεμένοι χρόνια δεκατρία.»
Αναφορές σχετικά με τον Durach Bey στον Κώδικα Μέρτζιου
Ζάκυνθος 20 Σεπτεμβρίου 1659.
Ο Durach μπέης πειρατής από τη Ναύπακτο προκαλεί ζημιές σε αυτό το νησί με δεκαπέντες γαλεότες εναντίον των βαρκών που σταματά.
Aναφορά :Francesco Corner, προβλεπτής
Ζάκυνθος 10 Οκτωβρίου 1663
Επαγρυπνώντας πάντοτε για τη διατήρηση της ελευθερίας και της ασφάλειας των πλοίων από τις απειλές του Durach μπέη, ο οποίος μετά την αναχώρηση του στολίσκου του αξιότιμου στρατηγού (general) Μοτσενίγου κατέστησαν περισσότερο σφοδρές, πλέοντας σε αυτά τα νερά σε καθημερινή βάση, έτσι που είχε διακοπεί η διακίνηση με τον Μορέα σε αυτό το κανάλι, όπου είχε συλλάβει κάποιες βάρκες και απήγαγε δύο έμπορους με λεία πολλά χρήματα που πήγαιναν στην Κεφαλονιά για να εξασφαλίσουν (caparrare) σταφίδα. Αποφάσισα να στείλω μία μεγάλη γαλεότα, εδώ να σταθμεύει αφού ενωθεί με μία άλλη που έφθασε από την Κεφαλονιά και μία από τη Δύση να συνοδεύει τις βάρκες του νησιού και να εμποδίζει τον πειρατή. Κάποια ημέρα αναχώρησαν οι βάρκες χωρίς συνοδεία, όταν λοιπόν έφθασαν στις ακτές του Μορέα παρατήρησαν ότι τέσσερεις τουρκικές γαλεότες τους επιτίθενται. Ακολουθήθηκαν από τις τουρκικές γαλεότες μέχρι λίγο πιο έξω από από την πόλη. Τότε, διατάχθηκε να φύγουν οι τρεις γαλεότες που ήταν έτοιμες προς αναχώρηση και επιτέθηκαν στους πειρατές οι οποίοι τράπηκαν σε φυγή. Οι Βενετικές γαλιότες τους ακολούθησαν , οι δύο από αυτές κατάφεραν να βγουν στην ξηρά, αφήνοντας στη θάλασσα την τρίτη και λόγω σκότους σώθηκαν οι περισσότεροι πειρατές.. Φυλακίσθηκαν τριάντα τέσσερες και σκοτώθηκε ένας διοικητής τους, εξωμότης. Από αυτό φοβήθηκαν και δεν συνέχισαν τη δράση τους . Έτσι, το εμπόριο κρέατος και σιτηρών από τον Μορέα γίνεται κανονικά με τη συνοδεία των γαλερών, Έστειλα, επίσης, και τρία πλοία στην Κρήτη
Ζάκυνθος 20 Ιουλίου 1664.
Είναι σίγουρο ότι ο Durach μπέης από τη Ναύπακτο αναχώρησε για την Κάντια (Levante) με την Γαλέρα που επισκεύασε με σκοπό να ενωθεί με τον στόλο του Υψηλοτατου. (ο Σουλτάνος είχε διατάξει όλα τα Οθωμανικά πλοία να πάνε στην Κωνσταντινούπολη για να εκστρατεύσουν όλα μαζί κατά της Κρήτης)
Ζάκυνθος 9 Ιουνίου 1667
Ο περίφημος πειρατής Durach μπέης με επτά γαλεότες και άλλα πλοία συνεχίζει να μολύνει αυτά τα νερά. Ένας γενίτσαρος αγάς που έφθασε από την Κωνσταντινούπολη στον Μορέα διέτρεχε τους τόπους για το παιδομάζωμα Ελληνόπουλων (la decima dei figlioliy) ηλικίας από δώδεκα έως δεκαπέντε ετών και στέλνοντας στην Κωνσταντινούπολη πεντακόσια αγόρια στη διαδρομή όμως οι χριστιανοί τα απελευθέρωσαν.. Σ.Σ. Μέρτζιου: παιδομάζωμα. Πρώτη φορά γίνεται μνεία για το παιδομάζωμά στα Ενετικά αρχεία της περιοχής
Ζάκυνθος 2 Μαρτίου 1668
Από έναν χριστιανό που έφθασε από την Πάτρα ενημερώθηκα ότι ο Durach μπέης πως επρόκειτο να εισβάλει σε αυτό το νησί, λόγω όμως του πολέμου στην Κρήτη και την ανάγκη για μεταφορά στρατιωτών εκεί δεν κατάφερε να το πράξει. Τώρα, και σε μια επιχείρηση κατά της Κρήτης προτίθεται να επιτεθεί με τη βοήθεια πλοίων από τη Μπαρμπαρά
Ζάκυνθος 15 Μαρτίου 1668
Μάθαμε ότι ο περίφημος Durach μπέης προσφέρθηκε στον μεγάλο βεζίρη για να επιτεθεί στον Εκλαμπρότατο προβλεπτή Θαλάσσης Cornaro που βρισκόταν με επτά γαλέρες πλησίον του Παλαιοκάστρου.(Kρήτης) Εξόπλισε ο Durach μπέης δώδεκα από τις καλύτερες του με τα πλέον επίλεκτα πληρώματα. Μπήκε, λοιπόν, σε κατάλληλη τοποθεσία και ανέμενε να περάσουν οι επτά γαλέρες για να επιτεθεί. Ο Αξιότιμος Morosin, ο οποίος βρισκόταν σε αυτή την περιοχή με ακόμη δεκατρείς γαλέρες και μαθαίνοντας τις προθέσεις του Durach μπέη επιτέθηκε σε μία από αυτές. Το βράδυ της τρέχοντος οι Οθωμανοί νομίζοντας ότι επρόκειτο μόνο για επτά βγήκαν για να επιτεθούν. Οι είκοσι γαλέρες της Γαληνότατης αποδέχθηκαν την πρόκληση για μάχη και μετά από τέσσερεις ώρες ναυμαχίας κατανίκησαν τους Οθωμανούς.
Το τέλος του Durach Bey από την αφήγηση του ίδιου του Ενετού Ναυάρχου Morsini από αναφορά του προς τον Δόγη την 8η Μαρτίου 16686Αναφορά Morosini σχετικά με τη μάχη τη νύχτα της 8ης Μαρτίου 1668 (RELATIONE 7 Del Combattimento Glorioso seguito trà Galere della Serenissima Republica di Venetia, Cau. Capitan Generale da Mar La Notte delli 8. Marzo 1668)
Ο Morosini πέτυχε σημαντικές νίκες κατά των Οθωμανών στον Ελλαδικό χώρο με αποτέλεσμα τo 1687 να καταλάβει και τα κάστρα της Πάτρας , της Ναυπάκτου και των μικρών Δαρδανελίων Ρίου -Αντιρρίου και καθιερώνοντας μια μικρή περίοδο -16 ετών- Ενετοκρατίας στην περιοχή.
Το κείμενο περιγράφει μια σκληρή ναυμαχία που έλαβε χώρα κατά τη διάρκεια της νύχτας της 8ης Μαρτίου 1668 ανοιχτά της Αγίας Πελαγίας Ηρακλείου Κρήτης . Ο Γενικός Καπετάνιος αντιμετώπισε με επιτυχία πολλαπλά εχθρικά πλοία, συμπεριλαμβανομένης της γαλέρας που διοικούσε ο Durach Bei.
Στο σκοτάδι της νύχτας συνέβη μια τρομερή συμπλοκή. Η Γαλέρα του Γενικού Καπετάνιου Μοροζίνι αντιστάθηκε ταυτόχρονα σε τρεις εχθρικές, από τις οποίες είχε κυκλωθεί. Δύο πολύ κατεστραμμένες αναγκάστηκαν να αποσυρθούν, η άλλη κυκλώθηκε από τον Επίτροπο Morosini, ο οποίος είχε επιβιβαστεί στη Γαλέρα του N. H. Alvise Contarini, πολεμήθηκε σθεναρά και διαδοχικά από τον Προβλεπτή του Στόλου Corner, στα χέρια του οποίου επίσης έπεσε.
Ο Κυβερνήτης της Γαλέρας Polani, ο οποίος αντιστάθηκε με μεγάλο έπαινο στην επίθεση του Durach Bey, τραυματίστηκε από βολή μουσκέτου στο ένα χέρι. Ο Durach Bei αντιστάθηκε σθεναρά, αλλά η γαλέρα του καταλήφθηκε αφού οι Βενετοί χρησιμοποίησαν πυρσούς για να τρομοκρατήσουν το πλήρωμα.
Η μάχη κατέληξε στον θάνατο του Durach Bei και στη νίκη των βενετικών όπλων Έμειναν νεκροί ο Ντουράχ Πασάς Μπέης, ο Τριτόγλου Μπέης της Κορώνης, ο Γκαφαμπάν επίσης Μπέης της Κορώνης, ανιψιός του Βαλαπάνο, και πολλοί άλλοι που κατείχαν τίτλους και θέσεις μεταξύ των Τούρκων, οι οποίοι επιδίωξαν τη σωτηρία με τη φυγή.
Η έκβαση κρεμόταν αβέβαιη και μέσα στα σκοτάδια δεν διακρινόταν προς τα πού έγερνε το πλεονέκτημα. Έχοντας εξαντληθεί στις μάχες τα Τρομπόνια και οι Χειροβομβίδες, δεν μπορούσε να φανεί φως, οπότε λήφθηκε η απόφαση από τον Γενικό Καπετάνιο να ανάψουν ταυτόχρονα πολλοί πυρσοί, οι οποίοι εισαχθέντες με τη βία στη Γαλέρα τρόμαξαν τόσο πολύ τον κόσμο, που τερματίστηκε η επιχείρηση, με τον θάνατο του Durach Bassa Bei
Το βιβλίο (όπως όλα τα βιβλία του ΕΛ.Ι.Ν.ΙΣ.) είναι διαθέσιμο για αγορά μέσω της ebooks.gr (κεντρικός διανομέας), που αναλαμβάνει την αποστολή του στο σπίτι σας, χωρίς προκαταβολή και χωρίς έξοδα μεταφοράς (εντός Αττικής), με ένα τηλεφώνημα στο 2118002111 ή με ηλεκτρονική παραγγελία εδώ
Στην Πάτρα διατίθεται στα βιβλιοπωλεία “Γωνιά του Βιβλίου”, “Βιβλιοπωλείο Λευτέρης”, “Lexis” , “Πολύεδρο” και “Το Δόντι”
