Κείμενο: Ηλίας Μεταξάς
(*) Κατόπιν επιθυμίας του συγγραφέα διατηρείται η ορθογραφία του αρχικού του κειμένου.
Το 1670 ένας προμηθευτής πωλούσε ‘’French Falls’’ προς πέντε σελίνια έκαστον. Αυτά ήσαν φαρδιά κολλάρα τα οποία έβγαιναν έξω από το χιτώνιο. Πιθανώτατα ήσαν οι πρόδρομοι των μετά από 175 χρόνια Κολλαρίνων. Όταν τα πρωτοείδαν οι υψηλά ευρισκόμενοι στην ιεραρχία του Ναυτικού συνοφρυώθησαν.
Οι ναύτες τα χρησιμοποιούσαν και ως μανδήλια γύρω από τον λαιμό τους κατά του ιδρώτα. Επίσης διά να συμμαζεύουν τα ακούρευτα μαλλιά τους, ιδίως όταν ευρίσκοντο υψηλά στα ξάρτια και τους τύφλωνε ο άνεμος. Ακόμη τα άπλωναν και τύλιγαν το κεφάλι τους και τα αυτιά τους ως τσεμπέρι, αφ’ ενός διά να σταματούν το αίμα από τυχόν μικροτραυματισμούς, αφ΄ ετέρου διά να προφυλάσσουν τα τύμπανα των αυτιών τους από τον εκκωφαντικό θόρυβο των κανονιοβολισμών, ιδίως όταν ευρίσκοντο μέσα στα χαμηλοτάβανα υποφράγματα.
Από τον 17ο και 18ο αιώνα είχε επικρατήσει η συνήθεια να αλείφουν τα μαλιά τους με λάδι ή λίπος, ακόμη και με πίσσα. Τα κτένιζαν σφιχτά και εσχημάτιζαν μίνα ουρίτσα που την έδεναν με κορδελλάκι, και αυτό τους διευκόλυνε στις δουλειές τους γενικώς. Με τον καιρό επεκράτησε ως ’’Pig Tail’’ / γουρουνο-ουρίτσα, και μάλιστα έγινε μόδα και στην πολιτική ανδρική κόμμωση.
Οι ναύτες με την ‘’γουρουνο-ουρίτσα’’ έδειχναν ότι είχαν μακροχρόνια υπηρεσία, δηλαδή αυτό που εμείς λέγαμε πρίν από πολλά χρόνια με υπερηφάνεια ‘’Μπάρμπα- Ναύτης’’.
Σήμερα οι νεώτεροι το λένε ‘’παλιοσειρά’’, διότι δυστυχώς έχουν ενστερνισθεί ‘’πεζικαρίστικες’’ εκφράσεις. Αυτό έγινε αναπόφευκτο εφ’ όσον τα Ελληνόπουλα που κάποτε έμπαιναν στο Εμπορικό Ναυτικό και μετέπειτα υπηρετούσαν στο Πολεμικό Ναυτικό την Στρατιωτική τους Θητεία έχουν γίνει σπάνιο είδος. Τοιουτοτρόπως χάνονται και οι ναυτικές λέξεις και εκφράσεις.
Αυτή όμως η ‘’αλογο-ουρίτσα’’ (όπως την λέμε εμείς) έσταζε και λάδωνε το υποκάμισο ή όποιο άλλο χιτώνιο φορούσαν. Εκτός του λαδώματος, τότε υπήρχε και η μόδα να πουδράρουν τα μαλλιά τους, ίσως καλλωπιζόμενοι μόνον διά την σπανίαν ‘’Εξόδου’’ τους. Διά να προφυλάξουν τα χιτώνια τους από όλα αυτά τα λεκιάσματα, άπλωναν το μανδήλι το οποίον φορούσαν στο λαιμό ή ως τσεμπέρι , πάνω στην ωμοπλάτη τους. Παρ’ όλα αυτά η λαδιά κυλούσε επάνω στο μανδήλι και εξακολουθούσε να λερώνει το χιτώνιο. Οι Ναύτες άρχισαν να ράβουν σειρίτια στο μανδήλι, τα οποία με το μικρό ‘’πάχος’’ τους θα επενεργούσαν τρόπον τινά ως ‘’σκαλοπατάκια’’ και θα εμπόδιζαν την λαδιά να ‘’κατηφορίσει’’ και να φθάσει στο χιτώνιο.
Μετά την λήξη των Ναπολεοντείων Πολέμων το 1815, το Pig – Tail έπαυσε να είναι της μόδας και με γρήγορο ρυθμό εξηφανίζετο. Η τελευταία εμφάνιση του εσημειώθη το 1827. Όμως τα μανδήλια με τα σειρίδια παρέμεναν, προφανώς διά διακοσμητικούς ρόλους. Από τα τέλη της δεκαετίας του 1830 άρχισαν να τα φαρδαίνουν και να τα ονομάζουν ‘’Collars’’. Αλλά αυτά τα πρώτα ‘’Κολλάρα’’ δεν ήσαν τετράγωνα, κατ’ ουσίαν ήσαν στρογγυλεμένα μανδήλια και ομοίαζαν με εκείνα που ήσαν της μόδας στην στεριά.
Το 1845 ενεφανίσθη ένα είδος προδρόμου της Κολλαρίνας. Είχε εξελιχθεί σε τετράγωνη και ως εκ τούτου πολύ πιο εύκολα κατεσκευάζετο από τους ιδίους τους Ναύτες, από ότι το στρογγυλεμένο μαντήλι
Ήταν ραμμένη από ύφασμα Blue Jean και Dutch Tape. Παρά την έρευνα μας δεν ανευρέθη αναφορά ή κάποιο στοιχείο τι ακριβώς ήταν αυτό το Dutch Tape. Εικάζεται λοιπόν ότι θα ήταν κάποια ταινία με ρίγες η οποία επαράγετο στην Ολλανδία και από εκεί την αγόραζε το Βρετανικό Ναυτικό. Ο γράφων προ πολλών ετών είχε ρωτήσει μερικούς Ολλανδούς επισκέπτες στο Ναυτικόν Μουσείον Ελλάδος, αλλά και αυτοί εδήλωσαν πλήρη άγνοια. Η ταινία εζαζώνετο επί του κυρίως σώματος της Κολλαρίνας. Τα δύο μανικέτια του Frock ήσαν από το ίδιο Blue Jean ύφασμα, διά τούτο η επίσημη ονομασία της είναι ακόμη Blue Jean Collar. Όμως δεν υπήρχαν συγκεκριμένες οδηγίες διά το πόσες ρίγες θα είχε.
Το Αμερικανικό Ναυτικό εμιμείτο το Βρετανικό σε πολλά είδη. Έτσι την ιδίαν εποχή περίπου, φόρεσαν και αυτοί την Κολλαρίνα, αλλά με δύο αστεράκια στις γωνίες της. Επισημαίνεται ότι ακόμη και η Αμερικανική βιβλιογραφία χαρακτηρίζει ως ‘’επιμένοντα μύθο’’, ότι το μαύρο μαντήλι συμβολίζει το πένθος διά τον θάνατο του NELSON και ότι οι τρείς ρίγες στην Κολλαρίνα συμβολίζουν τις ισάριθμες νίκες του.
Με τους Αμερικανικούς Κανονισμούς του 1866 εισήγαγαν τις βαθμολογικές διακρίσεις και στην Κολλαρίνα. Οι Petty Officers είχαν τρείς ρίγες. Οι Ordinary Seamen δύο ρίγες. Οι Landmen και οι Boys μόνον μία ρίγα. Οι αντίστοιχες ριγούλες υπήρχαν και στα ακροχειρίδια (μανικέτια) της μπελαμάνας μέχρι το 1876, έκτοτε έγιναν στάνταρντ τρείς δι’ όλες τις διαβαθμίσεις του Ναύτου.
Εμείς χρησιμοποιούμε (κακώς) την Ιταλίζουσα λέξη ‘’Κολλαρίνα’’ επί ενάμιση αιώνα και πλέον. Με τα ωραία Ελληνικά του 19ου αιώνος στην ορολογία του Πολεμικού Ναυτικού μας ονομάζετο ‘’Επιτραχήλιον’’.
