Γράφει ο Παναγιώτης Φιλιππίδης
Στην πλούσια ναυτική ιστορία του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, υπάρχουν κάποιες υποσημειώσεις, με μικρά φωτεινά γράμματα, που αναφέρονται σε καΐκια που εκτελούσαν κουρσάρικες επιδρομές στο Αιγαίο εναντίων του εχθρού, κάπου το μακρινό 1943 – 1944. Τα ηρωικά αυτά καΐκια ή ημιολίες όπως αυτή είναι η επίσημη ονομασία τους στη βιβλιογραφία σύμφωνα με τον Αρχιπλοίαρχο Μάριο Σίμψα, έγραψαν ένα μεγάλο και ακριβώς για τη μικρότητα τους, θαυμαστό έπος.
Στις μνήμες όλων αυτών που συμμετείχαν στις άκρως ριψοκίνδυνες αποστολές και αποτυπώθηκαν σε βιβλία ή κείμενα που δημοσιεύθηκαν πολλά χρόνια αργότερα, τα καΐκια αυτά έχουν ταυτιστεί με τον σπουδαίο Διοικητή τους, τον πανέξυπνο, διορατικό, εργατικό και πάνω από όλα γνήσιο πατριώτη τον Αντιπλοίαρχο Ανδρέα Λόντο.
Ο Λόντος ξεκινά την πλούσια δράση του με τη διαφυγή του από την Ελλάδα τον Ιανουάριο του 1943. Με την άφιξη του στην Αλεξάνδρεια, ζήτησε από τον Αρχηγό Στόλου να τοποθετηθεί σε οποιαδήποτε μάχιμη θέση επί πολεμικού πλοίου
Το αίτημα του δεν έγινε αποδεκτό λόγω της παραμονής του σε εφεδρεία επί μακρόν. Ο Λόντος ορκίσθηκε Σημαιοφόρος το 1920 και παραιτήθηκε το καλοκαίρι 1924 κατά την «Απεργία του Ναυτικού» στην οποία παραιτήθηκε πολύ μεγάλος αριθμός Ανώτερων και Κατώτερων Αξιωματικών, λόγω παράτυπων προαγωγών στο βαθμό του Πλοιάρχου και Αντιπλοιάρχου. Ο πραγματικός όμως λόγος ήταν ότι έβρισκε τη ρουτίνα του ναυτικού πολύ ανιαρή σε ειρηνική περίοδο.
Μετά λοιπόν από την απόρριψη του αιτήματος του, επανήλθε με νέα πρόταση για την δημιουργία ενός Στολίσκου Ημιολιών για καταδρομικές επιθέσεις στο Αιγαίο. Ούτε αυτή η πρόταση έγινε αποδεκτή.
Τελικά ο Στολίσκος Ημιολιών του Λεβάντε ιδρύθηκε με την ονομασία LSF (Levant Schooner Flotilla) με αποστολή τη μεταφορά ομάδων καταδρομέων που ανήκαν στο Συγκρότημα Ερήμου Μακράς Ακτίνας Δράσης (LDRD) και στην Ειδική Ναυτική Μοίρα (SBS) που θα δρούσαν σα μονάδες κρούσεως στα Δωδεκάνησα και στις Κυκλάδες και θα εκτελούσαν αποστολές με στόχο την καταρράκωση της ψυχολογίας του εχθρού και του εξαναγκασμού του να διατηρεί πολλές δυνάμεις στο Θέατρο Επιχειρήσεων του Αιγαίου (πρόκληση δολιοφθορών, έγκαιρη προειδοποίηση για τις κινήσεις εχθρικών μονάδων κλπ).
Διοικητής του στολίσκου καθορίσθηκε ο Υποπλοίαρχος R.N.R. Adrian Seligman φημισμένος ιστιοπλόος που μέχρι πρότινος ήταν Κυβερνήτης Αγγλικής Κορβέτας.
Ο Στολίσκος θα υπαγόταν στη Διοίκηση της Παράκτιας Άμυνας Ανατολικής Μεσογείου Coastal Forces Eastern Mediterranean (C.F.E.). Ο Λόντος αποσπάσθηκε στην αρχή στην Ειδική Ναυτική Μοίρα (SBS) και εν συνεχεία στον LSF ως μελλοντικός Κυβερνήτης και μαζί με τον Seligman επέβλεπαν τις εργασίες επί των ημιολιών που τους είχαν διατεθεί και αφορούσαν σε αλλαγή μηχανής, εγκατάσταση φορητού οπλισμού και σύστημα διχτυών παραλλαγής για απόκρυψη (καμουφλάζ). Οι εργασίες γίνονταν στη Βηρυτό, όμως η βάση τους ήταν στην Αλεξάνδρεια. Δούλευε πυρετωδώς ατελείωτες ώρες με μεράκι, εξάλλου η φιλοσοφία του Στολίκου των Ημιoλιών και η φύση των αποστολών που θα αναλάμβαναν ταίριαζε απόλυτα με την ιδιοσυγκρασία του. Ήταν λάτρης της περιπέτειας, ιδιαίτερα ριψοκίνδυνος του άρεσε να ρισκάρει και να “τζογάρει” και μετά την αποστρατεία του εργάστηκε σε διάφορες δουλειές, χωρίς ωστόσο να έχει τακτικό εισόδημα (από το ’30 ως το ’33, επιστατούσε στην κατασκευή του δρόμου Θεσσαλονίκης – Καβάλας).
Οι πρώτες αποστολές ξεκίνησαν την περίοδο της ιταλικής συνθηκολόγησης. Ο Λόντος ήταν Κυβερνήτης αρχικά της LS1 και κατόπιν της LS7. Κατά τη διάρκεια μιας αποστολής του βρέθηκε στο Λακκί Λέρου για ανεφοδιασμό λίγες ώρες μετά τη βύθιση του “Α/Τ Β. ΟΛΓΑ”.
Οι πρώτες επιτυχίες του εγχειρήματος των ημιολιών καθώς επίσης και οι αιτήσεις και παρακλήσεις του Λόντου προς Άγγλους και Έλληνες έφεραν θετικό αποτέλεσμα για την ίδρυση του 2ου Αγγλοελληνικού Στολίσκου Ημιολιών. Σίγουρα μεγάλο ρόλο έπαιξε η εξωτερική εμφάνιση του, ψηλός, μελαχρινός, αθλητικός με μάτια που αναβοσβήνουν, λάτρης της περιπέτειας και της θάλασσας, πάντα καλοντυμένος και ευγενικός, αριστοκράτης, γνωστός γόης της εποχής και πάντα καλεσμένος σε πολλά πάρτι στην Αλεξάνδρεια.
Για όλους αυτούς τους λόγους ήταν ιδιαίτερα συμπαθής στους Άγγλους και αποκτούσε εύκολα φιλίες μαζί τους.
Εικάζεται ότι εκείνη την περίοδο ο Λόντος έκανε πολύ παρέα με τον Διοικητή των SBS Ταγματάρχη George Jellicoe, τον Υποπλοίαρχο Adrian Seligman και τον Δανό Anders Lassen τον πιο φημισμένο και παρασημοφορημένο Καταδρομέα του πολέμου.
Με τους Έλληνες συναδέλφους ήταν σνομπ αφού κι εκείνοι τον ζήλευαν λόγω της καταγωγής του (ο συνονόματος παππούς του έπαιξε σημαντικό ρόλο στην Eπανάσταση του 1821) και τον θεωρούσαν τυχοδιώκτη. Η εκρηκτική συμπεριφορά του όπως και η αδυναμία του στο γυναικείο φίλο, πάντα περιτριγυρισμένος από γυναίκες, άπιστος και ζηλιάρης, με εκρήξεις θυμού, είχε σαν αποτέλεσμα τη διάλυση του γάμου του με την Μαρίκα Ζάννου η οποία τον εγκατέλειψε, αφήνοντάς του την κηδεμονία των δύο ανήλικων κοριτσιών τους, για να παντρευτεί τον ποιητή Γιώργο Σεφέρη (Σεφεριάδη) και να αλλάξει το όνομα της σε Μαρώ Σεφεριάδου).
Κατά την ίδρυση του 2ου ΑγγλοΕλληνικού Στολίσκου Ημιολιών (ΑΕΣΗ) ο Λόντος μετέβη στην Κύπρο και επέλεξε να επιτάξει έξι καΐκια, επί των πλείστων δωδεκανησιακά. Πολύ ορθά σκεπτόμενος ότι εφόσον η εύρεση ελληνικών πληρωμάτων εκείνη την περίοδο ήταν δύσκολη, διότι το ναυτικό επάνδρωνε τα νέα παραχωρηθέντα από τους Βρετανούς πολεμικά πλοία του, έπεισε τους ιδιοκτήτες καπετάνιους τους και μέρος του πληρώματος που είχαν, να παραμείνουν σε αυτά.
Μπορεί να ήταν μεγάλοι στην ηλικία για στράτευση όμως γνώριζαν τα σκαριά τους, ήταν έμπειροι ναυτικοί, γνώριζαν πολύ καλά τη θάλασσα του Αιγαίου και τα νησιά του και κυρίως ήθελαν να επιστρέψουν και να πολεμήσουν στην πατρίδα τους. Μετά την επίταξη τους παρακολουθούσε όλες τις εργασίες μετασκευής τους και αποφάσιζε για το υπόλοιπο ελληνικό προσωπικό (εθελοντές) των ημιολιών μαζί και με τον Άγγλο ασυρματιστή που θα τα επάνδρωναν.
Μόλις ολοκληρώθηκαν οι εργασίες, περί τα μέσα Ιανουαρίου 1944, ακολούθησαν μερικές μέρες με εκπαίδευση και διδασκαλία των πληρωμάτων. Ο Λόντος σαν εκπαιδευτής ήταν πολύ απαιτητικός και ενίοτε σκληρός και απότομος, διότι λόγω της πρόσφατης εμπειρίας του, γνώριζε άριστα τις ιδιαιτερότητες και τις δυσκολίες της φύσης των αποστολών των σκαφών του 2ου ΑΕΣΗ που απαιτούσε για την επιτυχία της αποστολής και την επιβίωση τους άκρα μυστικότητα, μετακίνηση μόνο τη νύχτα και με απόλυτο σκοτάδι και τέλειο σύστημα απόκρυψης (καμουφλάζ) δίπλα σε βράχο ή μέσα σε κρυφούς κόλπους όλη την ημέρα.
Προς τα τέλη Ιανουαρίου 1944 ξεκίνησαν οι αποστολές των Ημιολιών του 2ου Αγγλοελληνικού Στολίσκου και οι μεταφορές Ιερολοχιτών και Βρετανών καταδρομείς των SBS. Όλο το διάστημα που επιχειρούσαν οι Ημιολίες ο Λόντος βρίσκονταν είτε στην Αλεξάνδρεια, είτε στο Port Deremen που ήταν η προκεχωρημένη βάση τους στα τουρκικά παράλια κοντά στην Αλικαρνασσό, είτε σε ημιολία.
Πριν τον απόπλου πάντοτε επισκέπτονταν το πλοίο για να ευχηθεί, να δώσει μερικές συμβουλές για τις καιρικές συνθήκες, τα χρήσιμα αγκυροβόλια και την αξιοπιστία ή όχι των κατοίκων των νησιών του Αιγαίου. Για τις ιδιαίτερα ριψοκίνδυνες αποστολές ενημέρωνε τους εμπλεκόμενους διεξοδικά ώστε να είναι προετοιμασμένοι για το τι θα συναντούσαν.
Οι διαταγές που εξέπεμπε ως Διοικητής για τον Στολίσκο του και αφορούσαν σε θέματα οργάνωσης (διαιρέσεις και καθήκοντα προσωπικού, τήρηση ημερολογίου πλοίου) ήταν λεπτομερέστατες σαν να απευθύνονταν σε πολεμικά πλοία κρούσεως.
Το Πάσχα του 1944 συμμετείχε στο Άγημα Εμβολής για την κατάληψη του ΒΠ “ΑΠΟΣΤΟΛΗΣ”. Αρχηγός του Αγήματος ήταν ο Αντχος Ι. Τούμπας, δύο τάξεις νεότερος και όπως γράφει στο βιβλίο του “Ο Λόντος με το ατάραχο ύφος του μάχεται εκ του συστάδην”.
Ο Διοικητής Αντιπλοίαρχος Ανδρέας Λόντος πριν την επάνοδο του Στόλου στην Ελλάδα, καταπλέει με τον Στολίσκο του στο λιμένα της Ζέας, και είναι αυτός που αποβιβάζεται για να εξακριβώσει την αποχώρηση των γερμανικών στρατευμάτων. Το ίδιο ενεργά θα συμμετέχει και στα επεισόδια που θα ακολουθήσουν (Δεκεμβριανά 1944).
Ο Στολίσκος των Ημιολιών διαλύεται την 21 Ιουλίου 1945. Ο Διοικητής του τιμήθηκε με τον Βρετανικό Σταυρό Διακεκριμένης Υπηρεσίας (DSC) για επίδειξη «γενναιότητας, ενεργητικότητας και αποφασιστικότητας» σε περίοδο πολέμου και με Πολεμικό Σταυρό Γ΄ Τάξης για τους ίδιους λόγους. Η τελευταία του υπηρεσία ως εν ενεργεία Αντιπλοίαρχος ήταν το πολιτικό γραφείο του Προέδρου της Κυβέρνησης (Ναυάρχου Π. Βούλγαρη).
Ο Λόντος δεν επανήλθε στις τάξεις του ΠΝ παρόλο που υπηρέτησε ως έφεδρος εκ μονίμων και προήχθη ως έφεδρος. Ήταν Διοικητής πολέμου, άνθρωπος της περιπέτειας και των ρίσκων. Πιθανόν η ρουτίνα του ναυτικού και μετά τον πόλεμο να ήταν πάλι ανιαρή για την ιδιοσυγκρασία του.
Κλείνοντας θα ήθελα να παραθέσω τα λόγια ενός θρυλικού Αξιωματικού του ΠΝ του Ναυάρχου Ιωάννη Τούμπα:
"Οφείλω να τονίσω ότι με όλως ιδιαιτέραν εκτίμησιν θα ενθυμούμαι πάντοτε τον Αντιπλοίαρχο Ανδρέαν Λόντον και τους άνδρας των ηρωικών Ημιολιών του."
Πηγές
- Δημητρακόπουλος Αναστάσιος, Αντιναύαρχος ΠΝ (εα), Βιογραφικό Λεξικό των Αποφοίτων της Σχολής Ναυτικών Δοκίμων, Γενικό Επιτελείο Ναυτικού, Αθήνα 2006
- Τούμπας Ιωάννης,Εχθρός εν όψει 1940-1945, Ναυτικόν Μουσείον της Ελλάδος, 2016
- Σίμψας Μάριος, Αρχιπλοίαρχος ΠΝ (εα), Ο Ανορθόδοξος Πόλεμος στο Αιγαίο 1943-1944, Ναυτική Επιθεώρηση, τχ 418, Νοέμβριος – Δεκέμβριος 1982
- Χαρατσής Στυλιανός, 1023 Αξιωματικοί και 22 Κινήματα, Βιβλιοπωλείο LIBRO, Α’ Τόμος, Αθήνα 1985, Β’ Τόμος, Αθήνα 1987
- Πασπάτης Γεώργιος,Τυφλή Πορεία. Απομνημονεύματα από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο στο Αιγαίο, μετάφρ. Μιχάλης Μάτσας, Βιβλιοπωλείο της Εστίας, Αθήνα, Αθήνα, 2011
- Ξυράκης Ευτύχης, Η Ιστορία των 7 Καϊκιών, Βιβλιοπωλείο Χρυσή Πένα, Αθήνα 1986
- E. Benyon-Tinker, Dust Upon the Sea: Dedicated to Levant Schooner Flottila, Hodder, London,1947
- Adrian Seligman, War in the Islands: Undercover Operations in the Aegean 1942-1944,Gloucestershire, UK, 1996
- Σεφέρη, Μ (1986, Μάρτης-Απρίλης). Απόσπασμα από συνομιλία της με τον Α. Φωστιέρη και τον Θ. Νιάρχο, Λέξη,lifo.gr>arxeio
- Λόντου, Α (2020,Φεβρουάριος 14). Αφήγηση για τη Ζωή της στη LιFΟ (συνέντευξη), LiFO, www.lifo.gr
- Λόντου, Α (2022, Σεπτέμβριος 21). Η μητέρα μου, ο Σεφέρης κι εγώ (συνέντευξη), ΕΡΤ Αρχείο, https://www.ertnews.gr/roi-idiseon/ert-archeio-anna-lontoy-i-mitera-moy-o-seferis-ki-ego-video/
