Κείμενο – φωτογραφίες: Σπύρος Θεοδωράκης
Κι έτσι μόλις παραλάβαμε το τελευταίο από τα 2.751 αδελφά, που έχασαν πάνω από 200 στη λαίλαπα του πολέμου, τα πενήντα μάλιστα στο πρώτο τους ταξίδι.
Πλοία της τόλμης, του θάρρους, πλοία της ελευθερίας.
Όταν τα πήραν στα χέρια τους οι ναυτικοί μας, μόλις 100 από αυτά τα πλοία, κατάφεραν να γίνουν ο πυρήνας της αναγέννησης της μεταπολεμικής ναυτιλίας.
Ήταν το ΑΛΙΑΚΜΩΝ, το ΕΒΡΟΣ, το ΝΕΣΤΟΣ, το ΑΞΙΟΣ, το ΠΗΝΕΙΟΣ.
Πλοία με πλώρη μπαλτά και πρύμη καταδρομικού, με έξαλα υψηλά. Ευλογημένα πλοία.
Ήταν το ΣΑΜΟΣ, το ΚΡΗΤΗ, το ΣΥΡΟΣ, το ΨΑΡΑ, το ΣΑΝΤΟΡΙΝΗ.
Με τρεις χονδρούς ιστούς να ξεχωρίζουν και τις χονδρές τραβέρσες, την κοντόχοντρη τσιμινιέρα με την καλύπτρα.
Ήταν το ΠΕΡΙΚΛΗΣ, το ΘΕΜΙΣΤΟΚΛΗΣ, το ΚΑΛΛΙΟΠΗ, το ΗΡΑ, το ΔΗΜΟΣΘΕΝΗΣ.
Κληρονόμοι μιας μακραίωνης ναυτικής παράδοσης οι ναυτικοί μας, έκαναν αυτά τα πλοία, χώρο δράσης και δημιουργίας, απαράμιλλης ναυτοσύνης και προκοπής.
Ήταν το ΜΑΙΑΝΔΡΟΣ, το ΕΛΛΑΣ, το ΒΕΡΓΙΝΑ, το ΕΥΡΥΜΕΔΩΝ, το ΤΡΙΤΩΝ.
Πληρώματα πανάξια ελληνικά, φόρτωναν αγαθά και διέσχιζαν ασταμάτητα τις θάλασσες του κόσμου, για να αναγεννηθεί ένας κόσμος βαθιά πληγωμένος από τον πόλεμο.
Ήταν το ΚΩΣΤΗΣ ΛΕΜΟΣ, το ΜΑΡΙΑ ΣΤΑΘΑΤΟΥ, το ΕΥΓΕΝΙΑ ΧΑΝΔΡΗ, το ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΠΑΤΕΡΑΣ, το ΠΕΤΡΟΣ ΝΟΜΙΚΟΣ.
Στα μακρινά λιμάνια, το βίνσι με το σαμπάνι ανεβοκατέβαινε χωρίς διακοπή στα αμπάρια και ο αντζέντης του πλοιοκτήτη ασταμάτητα, φρόντιζε φορτίο και πληρώματα.
Ήταν το ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ, το ΜΕΓΑΛΟΧΑΡΗ, το ΠΑΝΑΓΙΑ ΚΑΘΑΡΙΩΤΙΣΣΑ, το ΟΡΟΣ ΑΘΩΣ.
Τα πλοία αυτά κουβαλούσαν μία ολόκληρη Ελλάδα στα ταξίδια τους κι οι ναυτικοί μας, τα όνειρα και τις προσδοκίες τους, τις ευχές και τις ελπίδες τους για ένα καλύτερο μέλλον, για τους ίδιους και τις οικογένειες που άφησαν πίσω στην πατρίδα.
Ήταν το ΝΙΚΟΛΑΟΣ Γ. ΚΟΥΛΟΥΚΟΥΝΤΗΣ, το ΙΩΑΝΝΗΣ Π. ΓΟΥΛΑΝΔΡΗΣ, το ΓΙΩΡΓΟΣ Φ. ΑΝΔΡΕΑΔΗΣ και το ΡΙΧΑΡΔΟΣ Δ. ΛΑΪΟΝΣ, που ποτέ δεν άλλαξε τ΄ όνομά του.
Αυτό το πλοίο που μόλις ήρθε πρέπει να μας ενώνει, γιατί θυμίζει την ναυτοσύνη των Ελλήνων και αποτελεί μνημείο για την ιστορία της Ελληνικής Ναυτιλίας, λένε τα χείλη που ξέρουν. Κι έτσι θα είναι.
Καλώς ήρθες στα ελληνικά νερά S.S. HELLAS LIBERTY.
Τα πιο πάνω –φωτογραφία και κείμενο- ήταν η δική μου συμμετοχή στο αφιέρωμα του περιοδικού ΕΦΟΠΛΙΣΤΗΣ (Μάρτιος 2009 –τευχ.191) για τον ερχομό και το καλωσόρισμα του λίμπερτυ στην Ελλάδα.
Μία φωτογραφία-μία εποχή. Με το που έκλεισε το κλείστρο της φωτογραφικής μηχανής ήξερα ότι το αποτέλεσμα θα ήταν ένα άλμα στον παρελθόντα χρόνο.
Κι όλα είχαν συντελέσει γιαυτό. Οι συμβολισμοί που κουβαλούσε το “αντικείμενο”, το φόντο που ταίριαζε απόλυτα, το καθαρό φως που ξεχείλιζε την εικόνα και μια εικόνα που ενώ ήταν σύγχρονη τότε, είχε απαθανατίσει το παρελθόν. Και μετά ήρθε το κείμενο, που ήταν μια έμπνευση λέξεων.
Κάτι σαν νόστιμον ήμαρ…
Ήταν πριν από 17 χρόνια, ήταν 19 Φεβρουαρίου 2009, ώρα 1:00 το μεσημέρι, όταν έγινε η επίσημη παρουσίαση του S.S. HELLAS LIBERTY. Ένα σύμβολο της ελληνικής Ναυτοσύνης.
Ήρθε στην Ελλάδα για να φιλοξενήσει την ιστορία της αναγέννησης της ελληνικής ναυτιλίας και όχι μόνον. Τελικός του προορισμός ήταν να ενσαρκώσει, την ιστορία της ελληνικής ναυτιλίας από το τέλος του Β΄ Π.Π. και έπειτα. Να γίνει σύμβολο εθνικής υπερηφάνειας. Μνημείο της ελληνικής ναυτιλίας.
Είναι γνωστό ότι ο συγκεκριμένος τύπος πλοίου υπήρξε το εφαλτήριο των Ελλήνων εφοπλιστών για την κατάκτηση των θαλασσών και την εκτόξευσε της ελληνικής ναυτιλίας στην πρώτη θέση παγκόσμια. Όμως εκείνο τον Φλεβάρη, μας δινόταν η ευκαιρία να εκμεταλλευτούμε ένα ακόμη Liberty προς όφελος του ναυτικού επαγγέλματος, στην υπηρεσία των μελλοντικών πλοιάρχων και μηχανικών, των φοιτητών των ΑΕΝ, της ελληνικής νεολαίας που αναζητούσε απεγνωσμένα το δικό της μήνυμα αισιοδοξίας και ελπίδας για ένα καλύτερο αύριο. Και ακόμη προς όφελος της Ιστορίας μας και του Πολιτισμού μας.
Εν αρχή…
Για τα λίμπερτυ η βιβλιογραφία και η αρθρογραφία είναι πλουσιότατες. Όταν δίνεται όμως η ευκαιρία, καλό είναι να αναφέρεται το ξεκίνημα του εγχειρήματος. Αυτό που σήμερα θα λέγαμε project.
Και η αρχή ήταν από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού, μετά τη λήξη του πολέμου.
Ο Μανώλης Κουλουκουντής ήταν ένας από τους παράγοντες που επηρέασαν του Αμερικάνους ώστε να παραχωρήσουν στην Ελλάδα το 100 λίμπερτυ (συν 7 τάνκερ) σε αναγνώριση της προσφοράς των Ελλήνων στο Β΄ ππ. Ο ανιψιός του Ηλίας Κουλουκουντής είχε δηλώσει πριν από χρόνια σε συνέντευξή του:
«Το 1946 την ελπιδοφόρο επόμενη μέρα μετά την συμμαχική νίκη κατά του ναζισμού, ο ελληνικός εμπορικός στόλος δεν ήταν πλέον παρά παλιοσίδερα. Την ίδια χρονιά οι ΗΠΑ, αναγνωρίζοντας τον βαρύτατο φόρο που πλήρωσε η ελληνική ναυτιλία στον βωμό του αγώνα, επέτρεψαν την επί πιστώσει πώληση 100 πλοίων που αποτέλεσαν τον πυρήνα αναγέννησης της μεταπολεμικής ελληνικής ναυτιλίας. Σας θυμίζω ότι περίπου το 75% του ελληνικού στόλου είχε χαθεί μαζί με περίπου δύο χιλιάδες Έλληνες ναυτικούς.
Μετά τον πόλεμο οι Αμερικάνοι βρέθηκαν με περισσότερο από 500 παροπλισμένα λίμπερτυ που δεν είχαν τι να τα κάνουν. Τότε ο θείος μου Μανώλης Κουλουκουντής, σε συνεργασία με τον τότε υπουργό Ναυτιλίας Νικόλαο Αβραάμ, δημιούργησαν ένα λόμπι όπου η μεν ελληνική κυβέρνηση εγγυήθηκε για τους Έλληνες εφοπλιστές, η δε αμερικανική κυβέρνηση παραχώρησε δάνεια στους ενδιαφερόμενους πλοιοκτήτες και 100 βαπόρια, που ουσιαστικά τους περίσσευαν, δόθηκαν με προτεραιότητα σε όσους είχαν χάσει τα πλοία τους στον πόλεμο».
Ο ρόλος των υπό́ ελληνική́ σημαία Liberty, υπήρξε για την Ελλάδα σημαντικότατος και για έναν ακόμα λόγο που υπερβαίνει το χώρο της ναυτιλίας. Η μαζική́ αγορά́ τους, αποτέλεσε το πρώτο χειροπιαστό́ δείγμα οικονομικής ανασυγκρότησης στην Ελλάδα μετά́ το τέλος του πολέμου. Αυτό́ προκάλεσε ικανοποίηση και αισιοδοξία σε πολύ κόσμο, συγχρόνως δε όλο και περισσότεροι συνειδητοποιήσαν την κατεύθυνση που έπρεπε να ακολουθήσει η Χώρα από́ πολιτικής και γεωστρατηγικής πλευράς για να πέτυχει την ανάπτυξή́ της μέσα σε ένα ελεύθερο και ανταγωνιστικό́ περιβάλλον.
Τέλος ας αναφερθεί, ότι περίπου 150 ακόμη λίμπερτυ σάπιζαν στα αμερικανικά αγκυροβόλια και κάποιες προσπάθειες για την χρησιμοποίησή των δεν έφεραν αποτελέσματα. Σε καλύτερη κατάσταση είχαν απομείνει μόνον τρία και ένα εξ αυτών ήταν το ARTHUR M. HUDDELL που είναι πλέον το «δικό μας» HELLAS LIBERTY.
Πηγές:
*Περιοδικό ΕΦΟΠΛΙΣΤΗΣ, Φεβρουάριος 2009, (τεύχ. 190, σελ.11, 35, 46-47)
*Φουστάνος, Γ. (2017). Πλοία Liberty –Πέρα από το μύθο. Εκδόσεις Αργώ.
