Γράφει ο Κωνσταντίνος Τσαπράζης
Εισαγωγή
Η παρούσα συντετμημένη έκδοση αρχικής μου εργασίας καταπιάνεται με τον Α΄ Βαλκανικό πόλεμο και ειδικεύεται στην παρουσίαση και ανάλυση του επιχειρήματος σύμφωνα με το οποίο η αδιαμφισβήτητη ναυτική κυριαρχία στο Αιγαίο του Ελληνικού Στόλου κατά τον πόλεμο απέτρεψε τη μεταφορά σημαντικών Οθωμανικών εφεδρειών από την Ασία στην Ευρώπη.
Η Ελληνική κυριαρχία στο Αιγαίο κατά τον Ά Βαλκανικό πόλεμο πράγματι προσέδωσε στην Ελλάδα πολλά πλεονεκτήματα τα οποία όμως χρήζουν αναλύσεως προκειμένου να τεθούν στις σωστές τους διαστάσεις και να γίνουν πλήρως κατανοητά από τον απλό αναγνώστη. Στην προσπάθεια αυτή προκύπτουν εμπόδια ένεκα των σχετικά περιορισμένων πηγών, αφού μια προσεκτική μελέτη θα διαπιστώσει ότι δεν έχει γίνει επίσημη καταγραφή της Ναυτικής Ιστορίας για την περίοδο εκείνη ενώ πληθώρα Ιστορικών προσωπικοτήτων που δραστηριοποιήθηκαν κατά την περίοδο εκείνη δεν μας άφησαν κάποιο γραπτό κείμενο.
Ακόμη, τα πολιτικά πάθη που εντάθηκαν κατά την αμέσως επόμενη χρονική περίοδο και κατέληξαν στον γνωστό επάρατο Εθνικό Διχασμό αλλοίωσαν και τις ιστορικές αφηγήσεις με σκοπό η παρουσιαζόμενη ως ιστορική αφήγηση να εξυπηρετεί πολιτικές σκοπιμότητες. Παράδειγμα των ελλείψεων της περιόδου εκείνης από πλευράς Ιστορικής έρευνας αποτελεί και η εξαφάνιση του επισήμου Ημερολογίου του «ΑΒΕΡΩΦ» κατά τους Βαλκανικούς πολέμους.
Σε κάθε περίπτωση με την συντετμημένη αυτή εργασία θα δοθεί η ευκαιρία στους αναγνώστες να εστιάσουν σε ένα ζήτημα που αποτέλεσε επί χρόνια πεδίο ιστορικής αμφιβολίας και αντιπαράθεσης. Συνολικά τα αδιαμφισβητήτως σημαντικά και λίαν επωφελή αποτελέσματα της δράσεως του Ελληνικού στόλου κατά τον Α’ Βαλκανικό Πόλεμο παρουσιάζονται στην πλήρη έκδοση της εργασίας που διατίθεται στο τέλος του παρόντος κειμένου για τους διαδικτυακούς αναγνώστες που επιθυμούν να εμβαθύνουν σχετικά.
Ιστορικό Πλαίσιο – Επισκόπηση Διπλωματικού Παρασκηνίου
Για τους διπλωμάτες, πολιτικούς αλλά ακόμα και τους διανοούμενους των αρχών του 20ου αιώνα ήταν πρόδηλο ότι η παρακμάζουσα Οθωμανική Αυτοκρατορία, αποκαλούμενη και ως «Ο Μεγάλος ασθενής» στον Ευρωπαϊκό διπλωματικό κόσμο, θα οδηγείτο σε διαμελισμό. Για την Ελληνική εξωτερική πολιτική αλλά και για τον ίδιο τον Βενιζέλο,τον οποίο οι εκλογές του 1911 είχαν οδηγήσει στην Πρωθυπουργία της Ελλάδας, ήταν απαραίτητο η Ελλάδα σε ενδεχόμενη σύρραξη με την Οθωμανική Αυτοκρατορία να μη βρεθεί μόνη ως είχε συμβεί το 1897 αλλά με ισχυρούς, κατά το δυνατόν, συμμάχους. Την ίδια περίοδο κυοφορούνταν στα Βαλκάνια αμυντικές συμφωνίες μέσω διμερών επαφών των Χριστιανικών κρατών Σερβίας, Βουλγαρίας και Μαυροβουνίου που χαρακτηρίζονταν από απόλυτη μυστικότητα.
Προκειμένου ο Βενιζέλος να εντάξει την Ελλάδα σε αυτές τις συμφωνίες-συμμαχίες είχε ανάγκη να προσφέρει ένα σημαντικό συγκριτικό πλεονέκτημα και βεβαίως να φανεί αρκετά διαλλακτικός ή και αόριστος ως προς τις μελλοντικές απαιτήσεις του, έπειτα από τη νίκη. Από το Σεπτέμβριο του 1911 έως και το Σεπτέμβριο του 1912 η διπλωματία των Χριστιανικών Βαλκανικών κρατών επιδόθηκε σε ένα μαραθώνιο διαβουλεύσεων που κατέληξε σε μια σειρά από διμερείς συνθήκες και στρατιωτικές συμβάσεις. Το όλο αυτό πλέγμα συμφωνιών ονομάστηκε Βαλκανικός Συνασπισμός.
Η Ελλάδα ολοκλήρωσε τις συμφωνίες την 22α Σεπτεμβρίου 1912. Στις 30 Σεπτεμβρίου 1912 οι τέσσερις Χριστιανικές Βαλκανικές χώρες δηλαδή η Ελλάδα, η Βουλγαρία, η Σερβία και το Μαυροβούνιο επέδωσαν τελεσίγραφο στην Οθωμανική Αυτοκρατορία δια του οποίου ζητούσαν την διασφάλιση της αυτονομίας των μειονοτήτων που ζούσαν στα εδάφη της. Την 5η Οκτωβρίου, κηρύχτηκε επίσημα και ο πόλεμος της Ελλάδας κατά της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Ο Ά Βαλκανικός πόλεμος έληξε την 17η Μαΐου 1913 με την συνθήκη του Λονδίνου η οποία όμως άφηνε τόσα ζητήματα εκκρεμή που ουσιαστικά προετοίμαζε το έδαφος για τον Β΄ Βαλκανικό πόλεμο που ξέσπασε αμέσως μετά.
Μεταφορά Σημαντικών Οθωμανικών Εφεδρειών από την Ασιατική Ενδοχώρα στην Ευρώπη.
Από αρκετούς ιστορικούς έχει διατυπωθεί η άποψη ότι η δράση του Ελληνικού Στόλου κατά τον Ά Βαλκανικό πόλεμο απέτρεψε την μεταφορά σημαντικών εφεδρειών του Οθωμανικού στρατού από την Ασία στην Ευρώπη. Ο αριθμός των εφεδρειών αυτών ποικίλει από αναφορά σε αναφορά και κυμαίνεται από 250.000 σε 400.000 άνδρες. Ερευνώντας τα ιστορικά συγγράμματα βρέθηκε σχετική αναφορά σε μία μόνο πηγή Οθωμανικής προέλευσης1Πρόκειται για το σύγγραμμα του Izzet Fuad Pacha “Paroles de Vaincu.Apres le desastre. Avant la Revanche”.Paris: Chapelot, 1913,σ.259 του οποίου την αξιοπιστία δεν μπορούμε να επιβεβαιώσουμε καθόσον δεν κατέστη δυνατή η εύρεση του ίδιου του βιβλίου προκειμένου να μπορούμε συνολικά να το αξιολογήσουμε. Σε άλλη δευτερογενή πηγή γίνεται αναφορά ανωνύμως σε ανώτερο αιχμάλωτο Αξιωματικό του Οθωμανικού στρατού που υποστήριζε ότι «ο Ελληνικός στόλος εμπόδισε την δια θαλάσσης μεταφορά στην Τσατάλτζα 250.000 ανδρών, που παραμένουν ακινητοποιημένοι στη Σμύρνη ή στη Συρία.…..». Στο περιοδικό L’Illustration τεύχος 3652 της 22 Φεβρουαρίου 1913 γίνεται μνεία στην συμβολή του Ελληνικού στόλου ο οποίος απέτρεψε «την εμφάνιση μεγάλων Ασιατικών μονάδων στις αποφασιστικής σημασίας επιχειρήσεις της Θράκης», χωρίς όμως να παρέχει κάποιον αριθμό ή άλλες πληροφορίες για τις μονάδες αυτές. Παρόμοιο σχόλιο εμφανίζεται και από έτερη Αμερικανική πηγή κατά την οποία «Ο Ελληνικός στόλος …. έχει εμποδίσει ενίσχυση του Τουρκικού στρατού της Θράκης από την Ασία ή από την Συρία». Τέλος σε άλλη δευτερογενή πηγή αναφέρονται παρόμοια σχόλια με την προσθήκη της πληροφορίας ότι «το Οθωμανικό Γενικό Επιτελείο θα μετέφερε ενισχύσεις,……στην Αλεξανδρούπολη, στην Καβάλα, και στην Θεσσαλονίκη……..» και «….οι Τούρκοι θα διπλασίαζαν τη δύναμη του στρατού τους στο ευρωπαϊκό έδαφος…..». Άρα σε αυτή την αναφορά γίνεται μνεία για εφεδρείες της τάξεως των 400.00 ανδρών περίπου. Εν τούτοις όμως και σεβόμενοι το ρητό «φίλος μεν Πλάτων φιλτάτη δε αλήθεια» θα παραθέσουμε μια σειρά σκέψεων που πιστεύουμε ότι θα συμβάλει στην καλύτερη κατανόηση της Ιστορίας της περιόδου εκείνης και ειδικότερα στο υπό διαπραγμάτευση ζήτημα των Οθωμανικών εφεδρειών.
Εν πρώτοις και με δεδομένο ότι η Οθωμανική Αυτοκρατορία ήταν σε εμπόλεμη κατάσταση με το Βασίλειο της Ιταλίας ήδη από τον Σεπτέμβριο του 1911 είναι εύλογο να έχει προβεί σε επιστράτευση και άρα να έχει έτοιμες εφεδρείες κάπου στα Μικρασιατικά παράλια. Εν τούτοις όμως με την έναρξη του Βαλκανικού πολέμου (Οκτώβριος 1912) διαπιστώνουμε ότι το Οθωμανικό ναυτικό αδιαφορεί για το Αιγαίο και επικεντρώνεται σε επιχειρήσεις στη Μαύρη θάλασσα και στη θάλασσα του Μαρμαρά αντιμετωπίζοντας το εμβρυακό Βουλγαρικό ναυτικό που προφανώς δε μπορούσε να προβάλει ιδιαίτερα απειλητικό την εποχή εκείνη (Η πρώτη απόπειρα εξόδου του Οθωμανικού ναυτικού στο Αιγαίο θα λάβει χώρα στις 3 Δεκεμβρίου 1912 και θα οδηγήσει στη Ναυμαχία της Έλλης).
Ομοίως διαπιστώνουμε εκ των πληροφοριών που καθημερινά αποστέλλονταν στον Ελληνικό στόλο ότι ουδεμία σοβαρή συγκέντρωση εμπορικών πλοίων επιχειρείται σε οποιοδήποτε Ασιατικό λιμένα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας (Σμύρνη, Αττάλεια, Βυρηττός, κ.α.). Εύλογα μπορεί να σκεφθεί κανείς ότι εάν υπήρχαν οι ως άνω εφεδρείες και η σκέψη για την μεταφορά αυτών στην Ευρώπη δια θαλάσσης τότε πρωταρχικό μέλημα του Οθωμανικού ναυτικού θα έπρεπε να είναι η διασφάλιση της κυριαρχίας του στο Αιγαίο για την όσο ταχύτερη δυνατόν μεταφορά τους αφού η παραμονή σε αδράνεια τέτοιων δυνάμεων είναι και επιχειρησιακά επιβλαβής για τις ίδιες και οικονομικά επιζήμια για το κράτος που τις ακινητοποιεί. Οπότε και η ναυμαχία της Έλλης θα είχε λάβει χώρα τον Οκτώβριο του 1912.
Κατά δεύτερον, την εποχή εκείνη η μεταφορά τέτοιου όγκου δυνάμεων (250.000-400.000 άνδρες) θα απαιτούσε πολύ χρόνο και κυρίως θα απαιτούσε την ύπαρξη λιμένος σχετικά οργανωμένου καθόσον απόβαση σε ανοιχτή ακτή (τύπου απόβαση στη Νορμανδία -1944) ήταν εκτός τεχνικών μέσων για το Οθωμανικό ναυτικό της εποχής. Τέτοιο λιμάνι για την Οθωμανική Αυτοκρατορία υπήρχε κατά κύριο λόγο η Θεσσαλονίκη και δευτερευόντως η Καβάλα και το Δεδεαγάτς (Αλεξανδρούπολη) στην Ευρώπη. Άπαντα τα ανωτέρω λιμάνια όμως είχαν καταληφθεί είτε από τον Ελληνικό, είτε από τον Βουλγαρικό στρατό έως την 13 Νοεμβρίου 1912. Επομένως, έπειτα από την ημερομηνία αυτή πάσα μεταφορά μεγάλου όγκου δυνάμεων στην Ευρώπη ήταν μάλλον αδύνατη για τους Οθωμανούς.
Κατά τρίτον, η Οθωμανική Αυτοκρατορία από τις αρχές του Νοεμβρίου 1912 αμυνόταν με λύσσα για την προάσπιση της πρωτεύουσας της (Κωνσταντινούπολη) που απειλείτο κατά κύριο λόγο από Βουλγαρικά στρατεύματα που είχαν φτάσει λίγα χιλιόμετρα έξω από αυτήν. Εάν λοιπόν υπήρχαν οι ως άνω εφεδρείες πιθανότερο ήταν να αποσταλούν δια ξηράς στην Κωνσταντινούπολη προκειμένου να την σώσουν και συνάμα να ανακουφίσουν τους πολιορκημένους στην Αδριανούπολη Οθωμανούς παρά να χρησιμοποιούντο για την, αμφίβολης εξέλιξης, δημιουργία ενός δευτέρου μετώπου που θα απαιτούσε και θηριώδεις προσπάθειες από πλευράς διοικητικής μερίμνης για να ορθοποδήσει.
Κατά τέταρτον, εάν η Οθωμανική Αυτοκρατορία με την καθόλα αναποτελεσματική δημόσια διοίκηση της ήταν σε θέση έστω και μεταγενέστερα κατά την διάρκεια του πολέμου να δημιουργήσει εφεδρείες για την μεταφορά τους στην Ευρώπη θα ήταν πλέον τελεσφόρο να τις αποβίβαζε στη Ραιδεστό της Ανατολικής Θράκης (όσο παρέμενε Οθωμανική) μέσω της θάλασσας του Μαρμαρά. Εκεί θα μπορούσαν να συνδράμουν στην ανακούφιση των πολιορκημένων στην Αδριανούπολη αλλά και να προσβάλλουν στα πλευρά τις Βουλγαρικές δυνάμεις που πίεζαν την αμυντική γραμμή της Τσατάλτζας. Επιπλέον εάν η Οθωμανική Αυτοκρατορία ήταν σε θέση να ανοίξει ένα δεύτερο μέτωπο με απόβαση σε ανοικτή ακτή και σε εχθρικό έδαφος ή και λιμένα (ζήτημα για το οποίο γενικώς αμφιβάλουμε), τότε σαφώς θα ήταν πλέον τελεσφόρο να επιχειρήσει μια τέτοια επιχείρηση στις Βουλγαρικές ακτές του Ευξείνου Πόντου εφορμώντας από οποιοδήποτε Οθωμανικό λιμένα του Πόντου εξυπηρετούσε καλύτερα την συγκέντρωση αυτών των δυνάμεων. Αυτό προκύπτει διότι ούτε σημαντικές Βουλγαρικές δυνάμεις υπήρχαν στα βόρεια παράλια της Βουλγαρίας για να αντισταθούν στις Οθωμανικές εφεδρείες, ούτε εύκολο θα ήταν να μεταφερθούν συμμαχικές Χριστιανικές δυνάμεις στις περιοχές αυτές για να προστατέψουν το «μαλακό υπογάστριο» της Βουλγαρίας που αποτελούσε και τον βασικό αντίπαλο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.
Επισημαίνεται ακόμη ότι στις δυο ως άνω υποθετικές περιπτώσεις ενέργειας του Οθωμανικού στρατού, ο Ελληνικός στόλος δεν θα αποτελούσε εμπόδιο, ούτε και ο εμβρυακός Βουλγαρικός στόλος. Αντίθετα, ένα δεύτερο μέτωπο στις ηπειρωτικές ακτές του Αιγαίου ή του Ιονίου (Μακεδονία –Θράκη- Ήπειρος), πλην του εμποδίου που έθετε ο Ελληνικός στόλος, θα αντιμετώπιζε τα σχεδόν ακμαία Ελληνικά αλλά και Σερβικά στρατεύματα που θα έσπευδαν προς το σημείο της αποβάσεως, την στιγμή κατά την οποία ο βασικός εχθρός για την Οθωμανική Αυτοκρατορία ήταν η Βουλγαρία.
Κατά πέμπτον, το Ελληνικό Υπουργείο των Ναυτικών καθ’ όλη την διάρκεια του Ά Βαλκανικού πολέμου «βομβάρδιζε» τον Ελληνικό στόλο με σήματα πληροφοριών που περιείχαν πάσης φύσεως πληροφορίες, ακόμη και περιορισμένης σημασίας ή αξιοπιστίας2Παραδείγματος χάριν υπάρχει σήμα της 01/11/1912 που γνωρίζει στον Έλληνα στόλαρχο ότι κάποιος λαθρέμπορος με το όνομα Αντώνιος Αγγελινός δωροδοκήθηκε από τους Τούρκους προκειμένου να οδηγήσει ένα Τουρκικό τορπιλοβόλο στο Μούδρο για να βυθίσει τα πλοία του στόλου μας. Σε έτερο σήμα μεταδίδεται η πληροφορία ότι η «Το Αγγλικό πολεμικό ΄΄Τραϊαντ΄΄ του οποίου αποστέλλεται και φωτογραφία συνοδεύει καινούργιο Τουρκικό υποβρύχιο που αγοράσθηκε από τη Γερμανία και έχει πλήρωμα τυχοδιωκτών…..».Αμφότερες αποδείχτηκαν ανακριβείς πληροφορίες. Εν τούτοις δεν έχει βρεθεί κανένα σήμα προς τον Ελληνικό στόλο που να τον πληροφορεί για την ύπαρξη σημαντικών χερσαίων Οθωμανικών δυνάμεων σε κάποιο Ασιατικό λιμένα της Μεσογείου ή του Αιγαίου και άρα να του εφιστά την προσοχή για την μη μεταφορά- μετακίνηση αυτών από εμπορικά πλοία. Θεωρούμε ότι η παρουσία τόσο μεγάλων εφεδρειών σε οποιοδήποτε Ασιατικό λιμένα δεν θα περνούσε απαρατήρητη και άρα θα υπήρχαν σχετικές αναφορές σε σήματα προς τον Στόλο ή ακόμα και σε έγγραφα του Επιτελείου της Ελληνικής Στρατιάς.
Συμπερασματικά καταλήγουμε ότι πιθανότατα δεν υπήρξαν κατά την έναρξη του πολέμου σημαντικές συγκεντρωμένες εφεδρείες του Οθωμανικού στρατού που κάποιο επιτελικό σχέδιο να προέβλεπε την δια θαλάσσης μετακίνηση τους στην Ευρώπη. Προφανώς στην εξέλιξη του πολέμου και προϊόντος του χρόνου επιστρατεύτηκαν μονάδες του Οθωμανικού στρατού και σίγουρα θα δημιουργήθηκε η ανάγκη για την μεταφορά αυτών από τις διάφορες περιοχές της Αυτοκρατορίας κυρίως στην Θράκη. Οι εν λόγω ενισχύσεις (των οποίων τον αριθμό αγνοούμε) όμως αδυνατούσαν να χρησιμοποιήσουν την γρήγορη και εύκολη θαλάσσια οδό για να φθάσουν στην Κωνσταντινούπολη αφού ο Ελληνικός στόλος κυριαρχούσε στο Αιγαίο πέλαγος. Εξάλλου και στις πηγές γίνεται αναφορά για τις επιχειρήσεις στην Θράκη και για το μέτωπο της Τσατάλτζας όπου με αγωνία οι Τούρκοι στρατηγοί ανέμεναν τις ενισχύσεις τους. Συμπληρωματικά θα πρέπει να τονίσουμε ότι ο Ελληνικός στόλος απαγόρευσε και την ελάχιστη μεταφορά Οθωμανικών ενισχύσεων σε Λέσβο και Χίο επιταχύνοντας και απλουστεύοντας έτσι την απελευθέρωση τους.
Συμπεράσματα
Σε αυτή την εργασία παρουσιάσαμε την συμβολή και την σημασία του έργου του Ελληνικού πολεμικού ναυτικού στον Ά Βαλκανικό πόλεμο εστιαζόμενη σε μια συγκεκριμένη πτυχή. Προφανώς υπήρξε έτερο λίαν σημαντικό έργο και συναφή ευεργετικά αποτελέσματα από τη δράση του Ελληνικού Στόλου, τα οποία παρατίθενται στη πλήρη έκδοση της εργασίας. Το πόσο σημαντικό υπήρξε αυτό το έργο προκύπτει από τα αποτελέσματα τα οποία άλλαξαν για πάντα το χάρτη της Βαλκανικής. Ο Τούρκος Πλωτάρχης Χασάν- Σαμί Βέης σε άρθρο του που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Ναυτική Επιθεώρηση το 1928 αναφέρει «Άσχετα προς κάθε θεωρία η έκβαση του Βαλκανικού πολέμου εξαρτήθηκε κυριολεκτικά από την ανώτερη κατά θάλασσα δράση, την οποία μπόρεσε να αναπτύξει το καθένα από τα εμπόλεμα κράτη». Οι σκέψεις αυτές έρχονται σε πλήρη αρμονία με την ρήση του Θουκυδίδη «Μέγα το της Θαλάσσης κράτος». Επίσης, απόδειξη της επιρροής του ισχυρού Στόλου στον Έλληνα Πρωθυπουργό Ε. Βενιζέλο, προκειμένου ο τελευταίος να οδηγήσει την χώρα στους Βαλκανικούς πολέμους, είναι η ακόλουθη επιστολή που έστειλε το 1933 ο Ε. Βενιζέλος στον Π. Κουντουριώτη, Αρχηγό Στόλου κατά τους Βαλκανικούς Πολέμους, η οποία και παρατίθεται αυτούσια. (Η υπογράμμιση έχει γίνει από τον γράφοντα).
3 Δεκεμβρίου 1933
Φίλτατε Ναύαρχε,
Είκοσι ένα χρόνια κλείουν σήμερα από την ημέρα που με την ναυμαχία της Έλλης εξησφάλισες την κατά θάλασσαν υπεροπλίαν της Ελλάδος και των συμμάχων της και έτσι εξησφάλισες την τελικήν νίκην των. Όλοι οι Ελληνες σου είμεθα ευγνώμονες δια την νίκη σου αυτήν. Περισσότερον από όλους εκείνος, που γνωρίζει ότι χωρίς την αδάμαστον αποφασιστικότητα Σου και την πίστιν Σου εις την κατά θάλασσαν νίκην μας δεν θ’ αποφασίζαμεν να λάβωμεν μέρος εις τον πρώτον Βαλκανικόν πόλεμον, με αποτέλεσμα ότι, αν μεν ενικουσαν οι Σέρβοι και οι Βούλγαροι, τα όρια μας θα έμεναν οριστικώς εις την Μελούνα, ή το πολύ θα έφθαναν στον Αλιάκμονα, αν δε ενικούσαν οι Τούρκοι, η ζωή των ομογενών της Αυτοκρατορίας θα απέβαινε ανυπόφορος.
Με εξαίρετον τιμήν και αγάπην
ΕΛΕΥΘ.Κ.ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ
Επίλογος
Συνοπτικά θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι το μικρό Ελληνικό κράτος της εποχής εκείνης με τη καθοριστική συνδρομή των πλοίων του στόλου του πέτυχε να υλοποιήσει κατά ένα μέρος την «Μεγάλη Ιδέα» διπλασιάζοντας τα όρια του. Η Ελλάδα για πρώτη φορά ως κράτος στηρίχθηκε στις δικές της δυνάμεις και άσκησε ανεξάρτητη Εθνική πολιτική. Το αποτέλεσμα αυτό δεν ήταν τυχαίο αλλά προϊόν μακρόχρονης προετοιμασίας και οργάνωσης. Στην προετοιμασία αυτή συνεργάστηκαν με αγαστό τρόπο όλες οι κοινωνικές και πνευματικές δυνάμεις όχι μόνον εντός του κράτους αλλά στο σύνολο του Έθνους.
Όταν ο ποιητής του στόλου Σ. Ματσούκας έφτασε στην Αμερική για να κάνει έρανο υπέρ του Στόλου συγκίνησε με τα παρακάτω λόγια τους ομογενείς μας «Και τώρα τρέχω νύχτα μέρα με το σταυρό στα χέρια και τη σημαία και ζητώ να ιδώ τα αδέρφια μου αγαπημένα. Μαζί σας ονειρεύομαι την πατρίδα μου μεγάλη» . Λόγια ενδεικτικά του παλμού της εποχής εκείνης. Πληροφοριακά αναφέρουμε ότι ο έρανος υπήρξε τόσον επιτυχής ώστε συγκεντρώθηκαν χρήματα για την αγορά ενός νέου Αντιτορπιλικού, της «Νέας Γενεάς».
Το έπος του Ά Βαλκανικού πολέμου είναι αποτέλεσμα της συνύπαρξης των προαναφερθέντων παραγόντων και το ζήτημα της αποτροπής μεταφοράς Οθωμανικών ενισχύσεων από την Ασία στην Ευρώπη από τον Ελληνικό Στόλο μια μικρή λεπτομέρεια που ουδόλως αλλάζει την γενική εικόνα. Οι κατά καιρούς ιστορικές συγκυρίες είναι δυνατόν να οδηγήσουν τα έθνη σε ευημερία ή στην καταστροφή, ανάλογα με την ετοιμότητα της εκάστοτε ηγεσίας να κάνει τις ορθές επιλογές και να εκμεταλλεύεται κατά τον καλύτερο τρόπο τις περιστάσεις και τα διατιθέμενα μέσα και προσωπικό που έχει στην κατοχή της.
ΠΗΓΕΣ – ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
[1] Σταθάκη Ν. Α., Θ/Κ ‘‘Γ.ΑΒΕΡΩΦ’’ Χρονικό του Θωρηκτού της νίκης, Αθήνα 1987,σσ.15,64.
[2] Η επισκόπηση του διπλωματικού παρασκηνίου έχει στηριχθεί στα έργα, Σβολόπουλος. Κ, Κάραμποτ Φ., Αποστολάτος Γ., κ.ά., Η Ελλάδα των βαλκανικών πολέμων 1910-1914,Αθήνα, Ε.Λ.Ι.Α, 1993. Βεντηρή Γ., Η Ελλάς του 1910-1920, Αθήνα,1931,τόμος πρώτος . Η Μεγάλη Αμερικανική Εγκυκλοπαίδεια, Αθήνα 1968,τόμος ΙΔ. Ρούσσου Γ., Νεότερη Ιστορία του Ελληνικού Έθνους 1826-1974, Αθήναι 1976, τόμος πέμπτος.
[3] Ο ελληνικός στρατός κατά τους Βαλκανικούς Πολέμους 1912-1913. Τόμοι Α’-Γ’ και Έκθεσις της Πολεμικής Ιστορίας των Ελλήνων: Έκδοση 1970 ΓΕΣ.
[4] Η περιγραφή της επισκόπησης της Ελληνικής ναυτικής δράσεως έχει στηριχθεί σε περιγραφές από τα έργα, Φωκάς Δ, Ο στόλος του Αιγαίου 1912-1913 Έργα και Ημέραι Αθήναι 1940 και Δούσμανη Σ.Ι, Το Ημερολόγιον του Κυβερνήτου του «Γ.ΑΒΕΡΩΦ» κατά τους Βαλκανικούς πολέμους 1912-1913 Αθήνα 1939.
[5] Αργυρόπουλος Π. Ι., Αναμνήσεις, Αθήνα εκδόσεις Αρσενίδη,1996, σ.39.
[6] Στρατηγού Ξ., Η Ελλάς εν Μικρά Ασία, Αθήναι,1925, σσ.8-9.
[7] Στρατιωτική Σύμβαση μεταξύ Ελλάδας και Βουλγαρίας, άρθρο 2, 22 Σεπτεμβρίου 1912 (Παλαιό ημερολόγιο)
[8] Δούσμανη Σ.Ι, Το Ημερολόγιον του Κυβερνήτου του «Γ.ΑΒΕΡΩΦ» κατά τους Βαλκανικούς πολέμους 1912-1913, Αθήνα 1939,
[9] Περιοδικό L’Illustration,
[10] Revue Maritime, Marines Etrangeres, Ιανουάριος 1913.
[11] Sir Reg.Rankin, The Inner History of the Balkan War, London, 1930
[12] Φωκάς Δ.,Ο στόλος του Αιγαίου 1912-1913 Έργα και Ημέραι, Αθήναι 1940
[13] Φωκάς Δ., Χρονικά του Ελληνικού Β.Ναυτικού 1833-1873,
[14] Jean Leune, Une Revanche, une Etape, Librairie Champlot, Παρίση 1914,
