Κείμενο – επιμέλεια: Λεωνίδας Τσιαντούλας
Στην έναρξη του ελληνοϊταλικού πολέμου το υποβρύχιο “Παπανικολής” είχε ξεπεράσει το όριο της επιχειρησιακής του ζωής και έπρεπε να έχει παροπλιστεί. Λόγω των προπολεμικών οικονομικών δυσχερειών της χώρας, υπήρχαν μεγάλες ελλείψεις αμοιβων και αυτό φάνηκε στη διάρκεια των 4 ετών του πολέμου. Όμως, παρά τις τεράστιες τεχνικές αντιξοότητες, το υποβρύχιο είχε πολύ σημαντικές επιχειρησιακές επιτυχίες.
Το 1938 ανέλαβε καθήκοντα Κυβερνήτου του Παπανικολή ο Μίλτος Ιατρίδης. Προηγήθηκαν άλλοι 5 Κυβερνήτες. Εκείνος όμως θα είναι ο πρώτος που η μοίρα θα ορίσει να βρεθεί με το πλοίο του σε πολεμική δράση.
Για να γίνει κατανοητό το μέγεθος της διαφοράς, να πούμε ότι ο Ιταλικός Στόλος αποτελείτο από 330 μάχιμα πλοία (εκ των οποίων τα 131 ήταν υποβρύχια) και χιλιάδες αεροσκάφη. Εναντίον αυτής της τεράστιας ναυτικής δύναμης, το Ελληνικό Ναυτικό είχε να αντιπαρατάξει 32 μόνο πλοία εκ των οποίων τα αξιόμαχα ήταν μόνο 6 αντιτορπιλικά και 6 Υ/Β, που απετέλεσαν όμως κατά τη διάρκεια του Ελληνοϊταλικού πολέμου μια συνεχή απειλή για τις νηοπομπές εφοδιασμού του Αλβανικού μετώπου. Αθόρυβο το έργο του ΠΝ. Χρειαζόταν ένα εντυπωσιακό κατόρθωμα.
Ετσι, οι πρώτες επιτυχίες του Παπανικολή έπεσαν στην ελληνική κοινή γνώμη σαν σταγόνες νερού σε διψασμένο χώμα. Τόσο το πλοίο όσο και ο Κυβερνήτης Ιατρίδης αποθεώνονται από τον Τύπο και την Πολιτική Ηγεσία.
Εκτελούνται συνολικά 5 πολεμικές περιπολίες στην Αδριατική και στην συνέχεια το υποβρύχιο με το πλήρωμά του διαφεύγει στη Μέση Ανατολή (Απρ 1941). Από την Αλεξάνδρεια, νέα βάση του, πραγματοποιεί 1 ακόμα Πολεμική Περιπολία χωρίς κάποιο αποτέλεσμα. Ο Ιατρίδης παραδίδει καθήκοντα τον Αυγ 1941. Μετά ξεκινά μακρά περίοδος επισκευών / συντήρησης του απηρχαιωμένου υποβρυχίου.
Ο Παπανικολής επανέρχεται πεισματικά σε ενέργεια τον επόμενο χρόνο (1942) και με νέο Κυβερνήτη, τον Αντιπλοίαρχο Σπανίδη, θα πραγματοποιήσει 3 πολεμικές περιπολίες σε 100 ημέρες! Περιοχή δράσης οι ανατολικές και νότιες ακτές της Πελοποννήσου, η Κρήτη και η Ρόδος.
Ο επόμενος κυβερνήτης, Υποπλοίαρχος Ρουσσέν, εκτέλεσε 5 Πολεμικές περιπολίες στον 1,5 χρόνο που διετέλεσε Κυβερνήτης του Παπανικολή. Δυστυχώς το τέλος του ήταν ηρωικό αλλά και τραγικό. Σκοτώθηκε από ελληνικά πυρά στασιαστών, ενώ συμμετείχε στην επιχειρηση ανακατάληψης των πλοίων τον Απρίλιο του 1944.
Στη διάρκεια του πολέμου το υποβρύχιο είχε ως βάσεις διαδοχικά την Αλεξάνδρεια, το Πόρτ Σάϊντ, το Σουέζ, τη Βυρητό, το Γιβραλτάρ και την Μάλτα. Από την Μάλτα ξεκίνησε τον Νοέμβριο του 194 και κατέπλευσε στην ελεύθερη Ελλάδα. Στα 3,5 χρόνια που έλειψε διένυσε 25000 ναυτικά μίλια (όσο ο περίπλους της γής). Συνολικά στη διάρκεια του πολέμου εκτέλεσε 14 πολεμικές περιπολίες.
Λίγους μήνες μετά, τον Απρίλιο του 1945 παροπλίζεται. Ο πυργισκος αφαιρείται και τοποθετείται αρχικά στην Βαση Υποβρυχίων του ΝΣ και ακολούθως στον περίβολο του ΝΜΕ στον Πειραιά.
Το ηχητικό ντοκουμέντο που ακολουθεί προέρχεται από ραδιοφωνική εκπομπή από τα μέσα της δεκαετίας του ’80. Περιλαμβάνει συγκλονιστικές μαρτυρίες από άνδρες του πληρώματος του Παπανικολή στη διάρκεια του πολέμου.
