Έρευνα – επιμέλεια: Γιάννης Τερνιώτης.
Το Θωρακισμένο Καταδρομικό “Γεώργιος Αβέρωφ” (παραδόθηκε το 1911) αποτέλεσε το πλέον ισχυρό πλοίο του Ελληνικού Βασιλικού Ναυτικού στον 20ο αιώνα και την καρδιά του Στόλου μας στους Βαλκανικούς Πολέμους. Κεντρικό στοιχείο της ισχύος του ήταν τα πυροβόλα κύριας διαμετρήματος 9,2 ιντσών (περίπου 234 mm) που συνδύαζαν ισχυρή βολή, μεγάλη εμβέλεια και αξιόπιστη λειτουργία σε ναυτική υπηρεσία.
Αυτά τα πυροβόλα ήταν βρετανικής προέλευσης, κατασκευασμένα από την εταιρεία Armstrong-Whitworth & Co Ltd / Elswick Ordnance Company, που τότε αποτελούσε έναν από τους κορυφαίους κατασκευαστές βαρέων ναυτικών οπλικών συστημάτων. Τοποθετήθηκαν στούς δύο δίδυμους πύργους του “Αβέρωφ” κατά την ναυπηγησή του (σε αντίθεση με τα αδελφά σκάφη της κλάσης Pisa τα οποία ναυπηγήθηκαν και υπηρέτησαν στο Ιταλικό Ναυτικό, τα οποία διέθεταν αντίστοιχα πυροβόλα με διαμέτρημα 10 ιντσών).
Τα πυροβόλα διαμετρήματος 9.2 ιντσών εισήλθαν απο τους Βρετανούς σε υπηρεσία το 1881 και ακολούθησαν μέχρι το 1899 οι τροποποιήσεις τους σε υποδείγματα Mark IX και Mark X που χρησιμοποιήθηκαν εκτενώς ως ναυτικά και παράκτια πυροβόλα τόσο στη Βρετανία όσο και σε ναυτικά άλλων κρατών μέχρι τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Τεχνικά Χαρακτηριστικά (BL 9.2-inch Mk IX / Mk X)
Διάμετρος κάννης 9.2 ίντσες (233,7 mm)
Μήκος κάννης 35 ft 9–10 in (~10.9 m, ~46.7 calibres)
Μάζα κάννης + κλείστρου Mk IX ~27 τόννοι / Mk X ~28 τόννοι
Βλήμα ~380 lb (~170 kg)
Κλείστρο Welin interrupted-screw
Μέγιστη ταχύτητα βλήματος ~2,643 ft/s (~806 m/s)
Μέγιστη εμβέλεια έως ~29,200 yd (~26,700 m)
Εμπειρικός ρυθμός βολής ~2–3 βολές/λεπτό (ανά πυροβόλο)
Χρόνια υπηρεσίας ~1899–1950s (διαφορετικές χώρες).
Επιχειρησιακή Εμπειρία στο “Αβέρωφ”
Κατά τη διάρκεια των Βαλκανικών Πολέμων (1912-1913), τα πυροβόλα 9,2 ιντσών του Αβέρωφ εξασφάλισαν υπεροχή στην ελληνική ναυτική παράταξη. Η μεγάλη εμβέλεια και η ισχύς των βλημάτων επέτρεψαν στον ελληνικό στόλο να ελέγχει θαλάσσιες διαδρομές και να υποστηρίζει επιχειρήσεις κοντά στις ακτές με υψηλή αποτελεσματικότητα. Η αξιοπιστία και το εύρος βολής αυτών των όπλων το κατέστησαν ένα από τα πιο αξιόπιστα ναυτικά συστήματα της εποχής τους.
Όμως, κατά τη διάρκεια του Β’ ΠΠ ήταν πλέον πεπαλαιωμένα και χρησιμοποιήθηκαν ελάχιστα και μόνο για λόγους εκπαίδευσης και συντήρησης.. Σύμφωνα με το Μητρώο Πλοίου η τελευταία φορά που τα μεγάλα πυροβολα του “Αβερωφ” έβαλαν πραγματικά πυρά ήταν στις 11 Απριλιου 1942 έξω από τη Βομβάη (δοκιμή συστημάτων πλοίου μετά από επισκευές).
Χρήση των πυροβόλων BL 9.2-inch εκτός πλοίων
Πέραν της ναυτικής τους χρήσης, τα πυροβόλα Armstrong-Whitworth BL 9.2-inch γνώρισαν εκτεταμένη υπηρεσία και σε παράκτια πυροβολεία. Από τις αρχές του 20ού αιώνα, η Βρετανία και άλλα κράτη εγκατέστησαν πυροβόλα αυτού του τύπου σε μόνιμες οχυρώσεις για την άμυνα λιμένων, ναυστάθμων και στρατηγικών θαλάσσιων στενών. Χάρη στη μεγάλη εμβέλεια, την καλή ακρίβεια και τη σημαντική διατρητική τους ικανότητα, τα 9,2-ιντσών θεωρήθηκαν ιδανικά για την αντιμετώπιση βαρέων πολεμικών πλοίων που επιχειρούσαν να προσεγγίσουν προστατευμένες ακτές.
Τυπικά παραδείγματα τέτοιας χρήσης συναντώνται στη Γιβραλτάρ, στη Μάλτα, στη Νότια Αφρική και σε βρετανικές αποικιακές βάσεις, όπου τα πυροβόλα τοποθετήθηκαν σε περιστρεφόμενες βάσεις με θωρακισμένα παρατηρητήρια και μηχανισμούς ανύψωσης μεγάλης γωνίας. Πολλά από αυτά παρέμειναν σε υπηρεσία μέχρι και τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, αποδεικνύοντας τη διαχρονική αξία της σχεδίασής τους.
