To άρθρο δημοσιεύεται και στο τεύχος 1105 του περιοδικού "Ναυτική Ελλάς¨.
Του Αντιπλοιάρχου Εμμανουήλ Μουρτζάκη ΠΝ
ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΥΔΕΤΕΡΟΤΗΤΑ ΣΤΟ ΝΑΤΟ
Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, η Σουηδία διατήρησε επισήμως στάση ουδετερότητας, ωστόσο στην πράξη εφάρμοσε μια ρεαλιστική και προσαρμοστική στρατηγική στα όρια σχεδόν της πολιτικής και διπλωματικής υποκρισίας1https://www.globsec.org/what-we-do/commentaries/swedens-strategy-total-defense-what-germany-should-learn-it. Παρότι δεν εντάχθηκε επίσημα στο ΝΑΤΟ, διατηρούσε ανεπίσημες επαφές και συνεργασίες στον τομέα κυρίως των πληροφοριών με δυτικές χώρες, ιδίως με τις ΗΠΑ και τη Μεγάλη Βρετανία καθώς η σοβιετική απειλή ήταν συνεχής και μάλλον έντονη2
Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τα σχέδια δράσης του Σοβιετικού Στρατού και των GRU και KGB εναντίον των χωρών της σκανδιναβικής χερσονήσου και της Σουηδίας βλέπε το εξαιρετικό άρθρο στο https://phpisn.ethz.ch/lory1.ethz.ch/collections/coll_sovthreat/.
Η Στοκχόλμη αντιλαμβανόταν ότι η ασφάλεια της Σουηδίας εξαρτάτο σε μεγάλο βαθμό από την ισορροπία ισχύος στη Βαλτική και από τη δυνατότητά της να αποτρέψει μια μαζική σοβιετική εισβολή. Η αμυντική στρατηγική της περιόδου επικεντρώθηκε στη χωρική άμυνα (territorial defence3https://defence24.com/geopolitics/ready-for-war-swedens-total-defence.) και στην αποτροπή μέσω της ισχύος. Οι Σουηδικές Ένοπλες Δυνάμεις ήταν προσανατολισμένες στην άμυνα επί του εδάφους, με εκτεταμένα δίκτυα οχυρώσεων, υπόγειες βάσεις και σχέδια διάσπαρτης αντίστασης σε περίπτωση εισβολής.
Η απόφαση της Σουηδίας να ενταχθεί στο ΝΑΤΟ το 2023 σηματοδότησε μια ιστορική τομή για μια χώρα που επί δύο αιώνες ακολουθούσε πολιτική ουδετερότητας. Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022 αποτέλεσε τον καθοριστικό καταλύτη αυτής της μεταστροφής, καθώς ανέτρεψε το ευρωπαϊκό σύστημα ασφάλειας και κατέδειξε ότι η γεωγραφική εγγύτητα στη Ρωσία συνεπάγεται πλέον άμεσους γεωπολιτικούς κινδύνους. Για τη Σουηδία, με την εκτεταμένη ακτογραμμή της στη Βαλτική και την εγγύτητα προς το ρωσικό Καλίνινγκραντ, η απειλή έπαψε να είναι θεωρητική και μετατράπηκε σε ζήτημα εθνικής επιβίωσης. Παράλληλα, η κοινή γνώμη και τα πολιτικά κόμματα στη Στοκχόλμη αναθεώρησαν τη διαχρονική πίστη στην ουδετερότητα, αναγνωρίζοντας ότι η απομόνωση δεν προσφέρει πλέον ασφάλεια σε ένα περιβάλλον αυξημένων γεωπολιτικών εντάσεων.
«AMFIBIEBATALJON 2030 ή ΑΜΦΙΒΙΟ ΤΑΓΜΑ 2030
Οι Σουηδικές ΕΔ βρίσκονται μετά την είσοδο στο ΝΑΤΟ σε διαδικασία αναβάθμισης και αναδιοργάνωσης με έμφαση στις αμφίβιες δυνάμεις και τη παράκτια άμυνα. Οι Σουηδοί Πεζοναύτες (Amfibiekåren),οι οποίοι αποτελούν οργανικό μέρος του Σουηδικού Ναυτικού είναι το πιο σημαντικό σημείο αυτής της προσπάθειας μέσω του προγράμματος «Amfibiebataljon 2030 ή Amfbat 2030».
Σήμερα, η μονάδα αποτελεί τον πυρήνα των αμφίβιων δυνάμεων της Σουηδίας και των ειδικών δυνάμεων της χώρας. Στο επίπεδο τακτικής, δίνεται έμφαση στη δικτυωμένη μάχη — τα τμήματα ανταλλάσσουν δεδομένα στόχων, εικόνα από UAV και πληροφορίες από ναυτικά ραντάρ σε πραγματικό χρόνο, επιτρέποντας ταχείς αποφάσεις, συντονισμένες επιθέσεις κατά στόχων τόσο στη στεριά όσο και στη θάλασσα, και άμεση υποστήριξη από πυρά πυροβολικού ή αεροπορικής υποστήριξης όταν χρειάζεται. Κεντρικό στοιχείο της ικανότητας τους είναι το όχημα και το σκάφος μάχης μικρής ακτίνας: το ταχύπλοο CB90 έχει καθιερωθεί ως βασικό μέσο μεταφοράς και υποστήριξης, επιτρέποντας μεταφορές δυνάμεων υπό κάλυψη, ταχεία εκφόρτωση και επαναφόρτωση και επιχειρήσεις σε υδάτινες οδούς με χαμηλό ίχνος. Η εκπαίδευση των Σουηδών πεζοναυτών είναι εξαντλητική και προσαρμοσμένη σε δύσκολες καιρικές συνθήκες: περιλαμβάνει ασκήσεις αποβάσεων ημέρα και νύχτα, επιβιώσεις σε παράκτιο περιβάλλον, εκπαίδευση σε αστικό περιβάλλον, τεχνικές καταστροφών υποδομών, υποβρύχια αναγνώριση ακτών και συνεργασία με ειδικά τμήματα όπως οι «coastal rangers» — οι Kustjägarna — που αποτελούν τις αμφίβιες δυνάμεις ειδικών επιχειρήσεων και εξειδικεύονται στην αναγνώριση, καταδρομικές ενέργειες, δράση σε αρκτικό περιβάλλον και υπονόμευση κρίσιμων στόχων.
Το πρόγραμμα «Amfibiebataljon 2030 ή Amfbat 2030»προσπαθεί να ενδυναμώσει τη δυνατότητα μάχης των Σουηδών Πεζοναυτών σε εχθρικές και φίλιες ακτές για αμυντικές και επιθετικές επιχειρήσεις αντίστοιχα. Επιπλέον, έχει σκοπό να αναβαθμίσει τη δυνατότητα αντιμετώπισης αεροπορικών απειλών και απειλών επιφανείας με τον εξοπλισμό τους με φορητούς Κ/Β (antitank και Manpads). Είναι προϊόν συνεργασίας μεταξύ των Σουηδικών Ενόπλων Δυνάμεων, της Αμυντικής Βιομηχανίας και της Διεύθυνσης Προμήθειας Υλικών/Εξοπλισμού με ελάχιστες προμήθειες από χώρες του εξωτερικού (προς το παρόν τουλάχιστον). Το εν λόγω πρόγραμμα περιλαμβάνει μια σειρά από υποπρογράμματα όπως αναβάθμιση του οπλισμού των σκαφών CB-90, προμήθεια νέων σκαφών CB-90, παραλαβή νέων αμφίβιων σκαφών υποστήριξης και ανάπτυξη νέων σκαφών προσβολής στόχων ξηράς με χρήση όλμων. Στα εν λόγω σκάφη γίνονται δοκιμές για ενσωμάτωση των Τ/Λ Tp-474Η σχεδίαση αυτού του τύπου Τ/Λ ξεκίνησε τον Μάιο του 2016, στο πλαίσιο εξοπλιστικού προγράμματος ύψους188 εκατομμυρίων $. Διαθέτουν ηλεκτρική πρόωση, ενσύρματη καθοδήγηση με προηγμένο σύστημα ανίχνευσης και πλοήγησης για ρηχά ύδατα. Το βάρος τους είναι 340 κιλά, εκ των οποίων 50 κιλά ζυγίζει η πολεμική κεφαλή, και έχουν μήκος 2,85 μέτρα. Το μέγιστο βεληνεκές τους είναι 25 ν.μ, μπορούν να επιχειρούν σε βάθος ως 300 μέτρα και έχουν μέγιστη ταχύτητα 35κόμβους οι οποίες βρίσκονται σε χρήση είδη από το Σουηδικό Ναυτικό. Το ταχύπλοο CB-90 σε διάφορες παραλλαγές και εξοπλισμένο με διάφορα συστήματα όπως σταθμό επικοινωνιών, ηλεκτροπτικά και πιθανόν εκτοξευτή ελαφρών Κ/Β παραμένει το βασικό ταχύ σκάφος των Πεζοναυτών.
Το εν λόγω πρόγραμμα περιλαμβάνει επίσης σημαντικά υποπρογράμματα τα οποία επεκτείνονται πέραν από τους Πεζοναύτες όπως τη παραλαβή των νέων πυροβόλων τύπου Archer και οι συστοιχίες BAMSE. Το Archer είναι ένα εξελιγμένο αυτοκινούμενο πυροβόλο 155 mm/52 cal, σχεδιασμένο για ταχύτητα, ακρίβεια και ευελιξία στη σύγχρονη πεδινή μάχη. Το σύστημα βασίζεται σε έναν τροχοφόρο ερπυστριοφόρο φορέα Scania με διάταξη 8×8, ο οποίος φέρει το πυροβόλο και όλες τις υποδομές υποστήριξης, όπως σύστημα φόρτωσης, υπολογιστή βολής, GPS και επικοινωνιακό εξοπλισμό. Μια συστοιχία BAMSE (RBS‑23) αποτελεί ένα κινητό, μεσαίου βεληνεκούς αυτόνομο σύστημα αντιαεροπορικής άμυνας σχεδιασμένο για την προστασία αεροπορικών βάσεων, λιμένων, κρίσιμων υποδομών και ναυτικών δυνάμεων. Το οπλικό μέρος βασίζεται στον πύραυλο RBS‑23 (BAMSE) σχεδιασμένο για εμπλοκή ευρείας γκάμας στόχων — από μικρά μη επανδρωμένα αεροσκάφη και πυραύλους κρουζ έως συμβατικά αεροπλάνα — με επιχειρησιακή εμβέλεια τυπικά γύρω στα 15 χλμ και σε ορισμένες περιγραφές έως περίπου 20 χλμ, καθώς και ύψος εμπλοκής που προσεγγίζει τα 12–15 χλμ ανάλογα με την έκδοση και την τροχιά.
Επιχειρησιακά, η συστοιχία μπορεί να λειτουργήσει ως σταθερό μέσο άμυνας εγκαταστάσεων ή ως κινούμενο στοιχείο εδαφικής κάλυψης, παρέχοντας προστασία περιοχών πολλών τετραγωνικών χιλιομέτρων ανάλογα με τον αριθμό των στοιχείων και τη γεωμετρία της ανάπτυξης.
«RYSSLAND ÄR HÄR», μεταφράζεται ως «Η ΡΩΣΙΑ ΕΙΝΑΙ ΕΔΩ» και αποδίδεται στον Μεγάλο Πέτρο
Μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, η ρωσική ναυτική στρατηγική απέναντι στη Σουηδία πέρασε σε νέα φάση, χωρίς όμως να απολέσει τη βασική της γεωπολιτική λογική παρά τη διάλυση της ΕΣΣΔ. Η έμφαση μετατοπίστηκε στα υποβρύχια, στις πυραυλικές παράκτιες συστοιχίες και στις ηλεκτρονικές επιχειρήσεις που θα μπορούσαν να αποτρέψουν ή να καθυστερήσουν τη δράση του ΝΑΤΟ στη Βαλτική λαμβάνοντας καθαρά αμυντική διάσταση. Η Μόσχα συνέχισε να θεωρεί τη χώρα αυτή κρίσιμο κρίκο στην αλυσίδα περιορισμού της ρωσικής πρόσβασης στη Βαλτική Θάλασσα και, κατά συνέπεια, επένδυσε σε μέσα παρακολούθησης και αποτροπής, επιδιώκοντας να ελέγχει το θαλάσσιο χώρο πέριξ της νήσου Γκότλαντ και τις διαδρομές που οδηγούν προς την Αγία Πετρούπολη και το Καλίνινγκραντ.
Η νήσος Γκότλαντ, ανήκουσα στη Σουηδία5Daniella Candurra, “Sweden to Upgrade Air Defenses in Gotland,” Missile Threat, Center for Strategic and International Studies, July 2, 2019, last modified November 17, 2023, https://missilethreat.csis.org/sweden-to-upgrade-air-defenses-in-gotland, κατέχει εξαιρετικά στρατηγική σημασία στη Βαλτική Θάλασσα, καθώς βρίσκεται στο κέντρο αυτής της θαλάσσιας λεκάνης, σε μικρή απόσταση από τον ρωσικό θύλακα του Καλίνινγκραντ, αποτελώντας κρίσιμο κόμβο για τον έλεγχο των θαλάσσιων και εναέριων οδών επικοινωνίας μεταξύ Σκανδιναβίας και Βαλτικών χωρών. Η γεωγραφική της θέση επιτρέπει σε όποιον την ελέγχει να προβάλλει στρατιωτική ισχύ, να επιτηρεί τη θαλάσσια κυκλοφορία και να επηρεάζει την ισορροπία ισχύος στη Βαλτική. Κατά τον Ψυχρό Πόλεμο, το νησί ήταν έντονα στρατιωτικοποιημένο, όμως μετά το 2005 η παρουσία των Σουηδών μειώθηκε σημαντικά, μέχρι που η αναζωπύρωση της ρωσικής επιθετικότητας και η εισβολή στην Ουκρανία το 2022 οδήγησαν τη Σουηδία να επανεγκαταστήσει μόνιμες δυνάμεις στο νησί και να ενισχύσει την αμυντική του υποδομή, στο πλαίσιο και της ένταξής της στο ΝΑΤΟ το 2024. Όμως μέχρι σήμερα η ανάπτυξη των σουηδικών συστημάτων στο νησί είναι περιορισμένη.
Από την πλευρά της, η Ρωσία στηρίζεται κυρίως στο Στόλο της Βαλτικής, με κεντρικές βάσεις στο Μπαλτίισκ (Καλίνινγκραντ) και το Κρονστάντ (Αγία Πετρούπολη), διαθέτοντας περίπου 60 πολεμικά σκάφη – κορβέτες κλάσης Steregushchiy και Buyan-M, περιπολικά σκάφη, αποβατικά μέσα κλάσης Ropucha, καθώς και συμβατικά υποβρύχια τύπου Kilo6Τα ρωσικά υποβρύχια τύπου Kilo (Project 877 Paltus και οι μεταγενέστερες εκδόσεις Project 636 και 636.3 Varshavyanka) αποτελούν τη ραχοκοκαλιά των μη πυρηνικών υποβρυχίων του ρωσικού ναυτικού και θεωρούνται από τα πιο αθόρυβα και αποτελεσματικά συμβατικά υποβρύχια παγκοσμίως. Έχουν εκτόπισμα περίπου 2.300–3.100 τόνους, μήκος 72–74 μέτρα και βύθισμα περίπου 6 μέτρα, ενώ κινούνται με σύστημα πρόωσης diesel-ηλεκτρικό, το οποίο προσφέρει υψηλή αξιοπιστία και χαμηλή ηχητική υπογραφή. Η ταχύτητά τους φτάνει τους 17–20 κόμβους υποβρυχίως, ενώ μπορούν να επιχειρούν σε βάθη έως 300 μέτρων και να διανύουν περίπου 6.000 ναυτικά μίλια με τη χρήση αναπνευστήρα. Η επιχειρησιακή τους ευελιξία τα καθιστά κατάλληλα για παράκτιες επιχειρήσεις, επιτήρηση, ανθυποβρυχιακές αποστολές, αποτροπή αποβατικών ενεργειών και επιθέσεις μεγάλης ακτίνας, ειδικά σε περιοχές όπως η Μαύρη Θάλασσα, η Βαλτική και ο Βόρειος Στόλος εξοπλισμένα με πυραύλους Kalibr. Ειδικά η δυνατότητα εκτόξευσης πυραύλων Kalibr από υποβρύχια Kilo έχει μετατρέψει αυτά τα σκάφη σε κρίσιμα εργαλεία για τη ρωσική στρατηγική πλήγματος, όπως φάνηκε σε επιχειρήσεις στη Συρία και στην Ουκρανία, όπου οι εκτοξεύσεις από τη Μαύρη Θάλασσα αποτέλεσαν επίδειξη δύναμης.
Η αεράμυνα και η αντιπλοϊκή ισχύς της Ρωσίας στην περιοχή ενισχύεται από ένα πυκνό πλέγμα συστημάτων μεγάλου, μεσαίου και μικρού βεληνεκούς. Στο Καλίνινγκραντ έχουν εγκατασταθεί συστήματα αντιαεροπορικής άμυνας S-400 Triumf με εμβέλεια έως 400 χλμ, ικανά να πλήξουν αεροσκάφη και πυραύλους κρουζ σε μεγάλο ύψος, καθώς και τα νεότερα S-300PM2 για μεσαίες αποστάσεις. Αυτά υποστηρίζονται από συστήματα μικρής εμβέλειας όπως τα Tor-M2 και Pantsir-S1, που προσφέρουν πολυεπίπεδη προστασία εναντίον πυραύλων και UAV. Στον τομέα της παράκτιας άμυνας, η Ρωσία έχει αναπτύξει συστοιχίες Bastion-P εξοπλισμένες με υπερηχητικούς αντιπλοϊκούς πυραύλους P-800 Oniks (εμβέλειας έως 300 χλμ) και Bal με πυραύλους Kh-35 Uran (εμβέλειας 130-260 χλμ), καλύπτοντας σχεδόν ολόκληρη τη νότια και κεντρική Βαλτική. Επίσης, διαθέτει ραντάρ έγκαιρης προειδοποίησης Nebo-M και Podlet-K1, καθώς και ηλεκτρονικά μέσα παρεμβολής Krasukha-47To συγκεκριμένο σύστημα θεωρείται ιδιαιτέρως αποτελεσματικό εναντίον των δυτικών ενώ χρησιμοποιείται έντονα από το Ρωσικό Στρατό στην Ουκρανία κατά τις επιχειρήσεις, https://www.armyrecognition.com/focus-analysis-conflicts/army/defence-security-industry-technology/analysis-how-russia-s-krasukha-electronic-warfare-system-disrupts-uavs-and-radars-in-ukraine που ενισχύουν την ικανότητα της Ρωσίας να δημιουργεί ζώνες A2/AD (Anti-Access/Area Denial)8Πρόκειται για ολοκληρωμένο δόγμα διακλαδικών επιχειρήσεων με κύρια χαρακτηριστικά τη πληθώρα των αισθητήρων, την επάρκεια των μέσων και τον κορεσμό της εχθρικής άμυνας με συντριπτική χρήση Κ/Β κάθε είδους. Αναπτύχθηκε και τελειοποιήθηκε με την πάροδο των χρόνων από την ΕΣΣΔ. Για περισσότερες πληροφορίες βλέπε το βιβλίο «Το Πολεμικό Ναυτικό της ΕΣΣΔ μέσα από τα αρχεία της CIA»https://www.dhz-books.com/el-gr/to-polemiko-naitiko-tis-essd-mesa-apo-ta-arxeia-tis-amerikanikis-kentrikis-ipiresias-pliroforion-kai-i-sigxroni-rosiki-naitiki-stratigiki-16807-2, Μουρτζάκης Εμμανουήλ, ΥΙΝ 2019 καθώς και το https://www.govostis.gr/product/26575/1980-1991-i-periodos-akmis-toy-sobietikoy-naytikoy.html του ίδιου συγγραφέα, δηλαδή περιοχές απαγόρευσης πρόσβασης για τις δυνάμεις του ΝΑΤΟ. Παρότι η Βαλτική Στόλος παραμένει η ασθενέστερη των ρωσικών ναυτικών σχηματισμών και οι επιχειρησιακές της δυνατότητες είναι περιορισμένες λόγω του ρηχού και περίπλοκου γεωγραφικού περιβάλλοντος, η Μόσχα επιδιώκει μέσω συνεχών ασκήσεων και τεχνολογικής ενίσχυσης να διατηρεί στρατηγική πίεση στην περιοχή.
Σε περίπτωση κρίσης, η κατοχή ή εξουδετέρωση του Γκότλαντ θα προσέφερε στη Ρωσία πλεονέκτημα ελέγχου της Βαλτικής και απομόνωσης των κρατών της Βαλτικής από την υπόλοιπη Συμμαχία, ενώ για το ΝΑΤΟ η διατήρησή του αποτελεί προϋπόθεση για τη συνέχιση της αποτροπής και της ελευθερίας κινήσεων. Η στρατηγική σημασία του νησιού εντείνεται ακόμη περισσότερο από το γεγονός ότι η εγκατάσταση σουηδικών και νατοϊκών ραντάρ, αντιαεροπορικών συστημάτων, επάκτιων συστοιχιών RBS-159
Το Κ/Β RBS-15 είναι μια σουηδική οικογένεια αντιπλοϊκών πυραύλων (Mk I/II, Mk III, Mk IV «Gungnir») που χρησιμοποιεί booster για εκτόξευση και turbojet για πρόωση, πετά με υψηλή υποηχητική ταχύτητα (~0,9 Mach) και προφίλ sea-skimming, φέρει περίπου 200 kg HE κύριας κεφαλής, έχει INS+GPS πλοήγηση με δυνατότητα πολλαπλών waypoints, τερματική καθοδήγηση με ενεργό ραντάρ για εμπλοκή επιφανειακών στόχων, και εμβέλεια που διαφέρει ανά έκδοση, σχεδιάστηκε για fire-and-forget επιχειρήσεις από πλοία, αεροσκάφη ή χερσαίες παράκτιες συστοιχίες και προσφέρει all-weather day/night ικανότητεςκαι υποδομών ανεφοδιασμού μπορεί να εξουδετερώσει την αποτελεσματικότητα του ρωσικού A2/AD πλέγματος. Η νήσος παραμένει πιθανός στόχος για ένα ευρύ φάσμα ρωσικών στρατιωτικών ενεργειών, οι οποίες μπορούν να κινηθούν σε τρία συμπληρωματικά επίπεδα (γρήγορη kinetic δράση, ναυτο-αεροναυτική πίεση / A2/AD και «γκρίζα» /μη-συμβατική ή υβριδική τακτική κατά τα πρότυπα του δόγματος Γερασίμοφ10Αν και δεν υφίσταται επίσημο ρωσικό στρατηγικό κείμενο με αυτόν τον τίτλο, η δυτική ανάλυση υιοθέτησε τον όρο «Δόγμα Γερασίμοφ» για να περιγράψει τη σύνθεση στρατιωτικών και μη στρατιωτικών μέσων επιρροής που εφαρμόζει η Ρωσία στο πλαίσιο των σύγχρονων συγκρούσεων. Η θεωρητική αυτή προσέγγιση αποκρυσταλλώθηκε στην πράξη κατά την προσάρτηση της Κριμαίας το 2014, όπου η Ρωσία συνδύασε παραπληροφόρηση, επιχειρήσεις κυβερνοχώρου και περιορισμένη στρατιωτική επέμβαση μέσω μονάδων ειδικών επιχειρήσεων για να επιτύχει πολιτικούς σκοπούς χωρίς γενικευμένο πόλεμο. Η ιδέα που αντιπροσωπεύει αντανακλά την ευρύτερη ρωσική στρατηγική κουλτούρα, η οποία συνδυάζει τακτικές πληροφοριακού πολέμου, προπαγάνδας και πολιτικής επιρροής ψήγματα της οποίας υπήρχαν κατά τον Ψυχρό Πόλεμο με εργαλείο όμως εκτέλεσης τις σοβιετικές υπηρεσίες πληροφοριών KGB και GRU. https://iri.ippeki.com/pdf/IRI-Hybrid%20Threats.pdf
Σε πρώτο επίπεδο, ένα ρωσικό σχέδιο ταχείας ενέργειας θα στηριζόταν σε αερομεταφερόμες δυνάμεις (VDV) και ειδικές δυνάμεις (Spetsnaz) για την εξασφάλιση κρίσιμων αεροδιαδρόμων και υποδομών (αεροδρόμια, ραντάρ, λιμένες) ως αρχικό. Σε ταυτόχρονη ή ακολουθούμενη φάση, η ρωσική ναυτική ισχύς του Βαλτικού Στόλου (σκάφη επιφανείας, αποβατικά Ρopucha, κορβέτες τύπου Buyan-M/Steregushchiy και υποβρύχια Kilo) σε συνδυασμό με παράκτια αντιπλοϊκά συστήματα Bastion/Bal και πυραύλους Kalibr/Oniks θα μπορούσε να επιχειρήσει περιορισμένες αμφίβιες αποβάσεις, νηοψίες/παρενοχλήσεις ναυτιλίας και στοχευμένες προσβολές υποδομών για να αποδιοργανώσει την αμυντική αντίδραση και να διασφαλίσει θαλάσσιο έλεγχο σε περιορισμένες ζώνες. Το τρίτο, και ίσως πλέον αποτελεσματικό σε πολιτικοστρατιωτικό επίπεδο είναι η εφαρμογή A2/AD: η ενσωμάτωση S-400/S-300 για αεράμυνα μεγάλης και μεσαίας εμβέλειας, τοπικών Tor/Pantsir για εγγύς αεράμυνα και πυκνό δίκτυο ραντάρ/αναγνώρισης (Nebo-M, ραντάρ έγκαιρης προειδοποίησης) θα δημιουργούσε μια «φούσκα» απαγόρευσης πρόσβασης που περιορίζει την ελευθερία κινήσεων συμμαχικών δυνάμεων και προστατεύει ρωσικές επιχείρησεις από αέρος. Συνοδευτικά, οι ρωσικές ικανότητες ηλεκτρονικού πολέμου (π.χ. Krasukha, Podlet και άλλα ριζικά EW μέσα) και εκτεταμένες επιχειρήσεις διαταραχής GNSS/ραντάρ και επικοινωνιών μπορούν να υπονομεύσουν την αναγνώριση, την καθοδήγηση όπλων και την διοίκηση-ελέγχου του αμυνόμενου, διευκολύνοντας τόσο kinetic όσο και μη-kinetic επιχειρήσεις. Επιπλέον, σε επίπεδο «γκρίζων» ενεργειών, οι Ρώσοι μπορούν να αξιοποιήσουν υβριδικά μέσα: υποθαλάσσιες ενέργειες κατά καλωδίων/υποδομής, επιθέσεις με μη πλήρως διακριτά ναυτικά μέσα (USV/UAV), επιχειρήσεις στον κυβερνοχώρο και στοχευμένες επιχειρήσεις δολιοφθοράς ή προπαγανδιστικής αποσταθεροποίησης που θα αυξήσουν το πολιτικό κόστος μιας άμεσης συμμαχικής απάντησης.
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ
H ρωσική ναυτική στρατηγική έχει αποκτήσει εντονότερα επιθετικά χαρακτηριστικά τα τελευταία χρόνια, αντανακλώντας τη γενικότερη σύγκρουση συμφερόντων στη Βόρεια Ευρώπη. Η Ρωσία επιδιώκει να δημιουργήσει κυρίως ένα πλέγμα «άρνησης περιοχής» (area denial), το οποίο θα καθιστά δύσκολη τη δράση των νατοϊκών και σουηδικών δυνάμεων στη Βαλτική, χρησιμοποιώντας παράκτιες πυραυλικές συστοιχίες, ανθυποβρυχιακά δίκτυα, ναρκοθέτηση και υποβρύχιες περιπολίες. Ταυτόχρονα, επιδιώκει να διατηρήσει την ικανότητά της να απειλεί ναυτικούς και χερσαίους στόχους μέσω των υποβρυχίων, επεκτείνοντας τη ρωσική ισχύ μέχρι τα σουηδικά παράλια. Η στρατηγική αυτή εντάσσεται στη ρωσική θεώρηση περί «θαλάσσιας προβολής ισχύος», η οποία δεν αποσκοπεί σε απόλυτη κυριαρχία αλλά στη δημιουργία αβεβαιότητας, κόστους και επιχειρησιακής ασφυξίας για τον αντίπαλο.
Η Σουηδία από την πλευρά της προσπαθεί να ενδυναμώσει τις ΕΔ της. Προς το παρόν όμως οι κινήσεις της είναι μάλλον διστακτικές λαμβάνοντας υπόψη τον ισχυρό αντίπαλο της στα ανατολικά. Η σύγχρονη ρωσοσουηδική αντιπαράθεση δεν περιορίζεται πλέον στη γεωγραφία της Βαλτικής αλλά αντανακλά μια βαθύτερη στρατηγική σύγκρουση για τον έλεγχο του βόρειου θαλάσσιου άξονα της Ευρώπης, όπου η Ρωσία επιχειρεί να διατηρήσει «σφαίρα επιρροής» και η Σουηδία λειτουργεί ως πυλώνας της δυτικής θαλάσσιας αποτροπής. Βασικό σημείο για την ενδυνάμωση του είναι προγράμματα όπως το «Amfibiebataljon 2030 ή Amfbat 2030» αλλά και ο γενικότερος επανεξοπλισμός των Σουηδικών ΕΔ που πραγματοποιείται τα τελευταία χρόνια. Θα απαιτηθεί όμως, παράλληλα και εξίσου έντονα, η ριζική αλλαγή του τρόπου αντίληψης, λειτουργίας, εκπαίδευσης και επιχειρήσεων των Σουηδικών ΕΔ προκειμένου να περάσουν από την ουτοπία της ουδετερότητας στην αμείλικτη ρεαλιστική πραγματικότητα του σύγχρονου κόσμου.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Agrell, Wilhelm. Swedish Security Policy and the Cold War. Stockholm: Swedish Institute of International Affairs, 1991.
Åselius, Gunnar. Swedish Strategic Culture and Security Policy during the Cold War. Stockholm: Swedish Defence University Press, 2005.
Åselius, Gunnar. Swedish Strategic Adaptation in the Post-Cold War Era. Stockholm: Swedish Defence University Press, 2022.
Bjereld, Ulf, and Ann-Marie Ekengren. Foreign Policy and Neutrality in Sweden. Lund: Studentlitteratur, 2015.
Eriksson, Johan. Sweden and the Nuclear Option. Uppsala: Uppsala University Press, 2019.
Eriksson, Johan. Sweden and NATO: Strategic Transformation of the Armed Forces. Uppsala: Uppsala University Press, 2022.
Lundqvist, Stefan. The Swedish Total Defence Concept: Past, Present, and Future. Stockholm: FOI Report, 2019.
Lundqvist, Stefan. Total Defence and NATO Integration: Sweden’s New Security Paradigm. Stockholm: FOI Report, 2021.
Palme, Olof. Neutrality and Solidarity: Speeches on Peace and Policy. Stockholm: Norstedts, 1970.
Ringsmose, Jens, and Anders Stölen. Nordic Security and Defence Cooperation. Copenhagen: Nordic Council of Ministers, 2017.
Westberg, Jacob. Neutrality and Statecraft: Sweden’s Security Policy in Historical Perspective. Uppsala: Uppsala University Press, 2020.
