Απόσπασμα από το έργο «ΟΙ ΙΑΤΡΟΙ ΣΤΗΝ ΠΑΛΙΓΓΕΝΕΣΙΑ, με το κορμί των και την επιστήμην των», του ιατρού και ιστορικού Λάζαρου Ε. Βλαδίμηρου, που εκδόθηκε με τη χορηγία της Cook Medical. A & L Medical Supplies S.A
Το έργο «ΟΙ ΙΑΤΡΟΙ ΣΤΗΝ ΠΑΛΙΓΓΕΝΕΣΙΑ, με το κορμί των και την επιστήμην των» αναδεικνύει μία διαφορετική πτυχή του καταλυτικού γεγονότος της Επανάστασης του Γένους. Έχουμε συνηθίσει να αναπολούμε την περίοδο αυτή, ως μια ένοπλη αιματοβαμένη εξέγερση ενάντια στον βάρβαρο Οθωμανό κατακτητή, πο τελικά οδήγησε πανηγυρικά στην ίδρυση του Ελληνικού Κράτους. Μέσα από τις σελίδες του βιβλίου του, o Λάζαρος Βλαδίμηρος φωτίζει μία πλευρά του Αγώνα του ΄Εθνους, μακρυά από τα βροντερά καρυοφύλλια, τις πάλες, τα βόλια και το αίμα, τους γνωστούς μας ανδρείους ήρωες τους οποίους γνωρίσαμε από τις λιθογραφίες που κοσμούσαν τους τοίχους στα σχολειά μας. Από τις σελίδες του βιβλίου προβάλλουν πάνω από 500 φωτισμένες μορφές ιατρών, Ελλήνων και ξένων -ογδόντα στον αριθμό- οι οποίοι, ενώ δίπλα τους πολεμούσαν με λύσσα οι ήρωες για την λευτεριά τους, οι γιατροί με πρωτόγονα μέσα και λιγοστές προμήθειες, ανάβανε ανέσπερη λαμπάδα σε μία προσπάθεια να χαρίσουν την ζωή στους άλλους. Έστω και η απλή αναφορά του ονόματος αυτών των πρωταγωνιστών, ας είναι ένα προσκλητήριο αφανών και επώνυμων Ασκληπιάδων που με αυτοθυσία πρόσφεραν στον αγώνα και συνέτειναν στο να είμαστε σήμερα εμείς ελεύθεροι.
Howe Gridley Samuel, (Σάμιουελ Γκρίντλεϋ Χάου, 1801 – 1876)
Αμερικανός γιατρός, ο σημαντικότερος ξένος γιατρός στον Αγώνα, πραγματικός φιλέλληνας. Σπούδασε στο πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ και αμέσως μετά τη λήψη του πτυχίου αποφάσισε το ταξίδι για την επαναστατημένη Ελλάδα.
Βρέθηκε στον Μοριά στις αρχές του 1825 και αμέσως υπηρέτησε ως γιατρός σε στρατόπεδα και σε πρόσκαιρα νοσοκομεία σε περιοχές της Δυτικής Πελοποννήσου κατά την εισβολή των αραβικών στρατευμάτων. Τον Μάϊο του 1825 υπηρέτησε σε μικρό θεραπευτήριο στις Κιτριές της Μάνης και σε στρατόπεδα της Καλαμάτας. «Ηκολούθησε μετά χαράς και έμεινε δύο μήνας εις την Καλαμάταν επισκεπτόμενος τους εκεί πεμπομένους εκ των στρατοπέδων πληγωμένους και ασθενείς». Υπηρέτησε πέντε μήνες στη Γραμβούσα Κρήτης, όπου οργάνωσε μικρό νοσοκομείο στο οποίο νοσήλευε έως και 40 τραυματίες την ημέρα. Από τον Ιανουάριο του 1826 έως τις 7 Οκτωβρίου 1826 , «εδούλευσεν ως πρώτος ιατροχειρουργός» στο νοσοκομείο Ναυπλίου.
Στις 10 Οκτωβρίουτου 1826 διορίστηκε χειρουργός στην ατμοκίνητη Καρτερία και επικεφαλής όλων των γιατρών που υπηρετούσαν στον στόλο. «Ιατροχειρούργος και έφορος των εν τω στόλω ιατροχειρούργων». Κατά την διάρκεια του Αγώνα, ο Χάου έμαθε να μιλά ελληνικά, φόρεσε φουστανέλα και συμμερίστηκε με τους αγωνιστές όλες τις στερήσεις και τις κακουχίες του πολέμου.
Ο Χάου ως γιατρός και πολεμιστής έλαβε μέρος σε μάχες και εκστρατείες στην ξηρά και στην θάλασσα, ήταν ο πρώτος που εισηγήθηκε στην κυβέρνηση τη δημιουργία κινητών στρατιωτικών νοσοκομείων, ο πολεμιστής γιατρός που συχνά έμενε νηστικός γιατί προσέφερε το ελάχιστο ψωμί που του αναλογούσε σε πεινασμένους αμάχους, ο ξένος αγωνιστής που δεν ζήτησε αμοιβές για τις υπηρεσίες του.
Ο Χάου τον Νοέμβριο του 1827 επέστρεψε στην πατρίδα του, πραγματοποίησε διαλέξεις, με τις οποίες ενημέρωσε τους συμπολίτες του για τον κίνδυνο λιμοκτονίας που αντιμετώπιζε ο ελληνικός λαός, έκανε εράνους, συνεργάστηκε με τις φιλελληνικές οργανώσεις της Αμερικής και γενικά κινητοποίησε την κοινή γνώμη υπέρ του ελληνικού ζητήματος.
Το 1828 εξέδωσε στην Αμερική Ιστορία της Επανάστασης.
Ο αεικίνητος Αμερικανός φιλέλληνας επέστρεψε στην Ελλάδα τον Νοέμβριο του 1828 και συντόνισε τη διανομή των αμερικανικών βοηθημάτων στους αμάχους, βοηθήματα που απέτρεψαν τη λιμικτονία στην Πελοπόννησο, και οργάνωσε στον Πόρο μικρό νοσοκομείο για τους αμάχους. Επεξεργάστηκε και υπέβαλε στην κυβέρνηση σχέδια για την ίδρυση πρότυπου γεωργικού οικισμού στα Εξαμίλια της Κορινθίας για τους πρόσφυγες από την Ιωνία. Το 1829 εγκατέστησε στα Εξαμίλια 36 οικογένειες Μικρασιατών προσφύγων.
Ο Χάου δημιούργησε κυματοθραύστη στην προκυμαία της Αίγινας. Το έργο κατασκευάστηκε με τα χρήματα της αμερικανικής βοήθειας, αλλά ο Χάου, που γνώριζε καλά τα πρόσωπα και τα πράγματα στην Ελλάδα, δεν έδωσε τα χρήματα στην κυβέρνηση, επέλεξε να κατασκευάσει το έργο ο ίδιος, δίνοντας έτσι δουλειά και αξιοπρέπεια σε εκατοντάδες εργάτες. Για πολλές δεκαετίες το έργο το αποκαλούσαν στο νησί «Ο μόλος των Αμερικανών».
Κατά τη διάρκεια της Κρητικής Επανάστασης του 1866 – 1869, ο Χάου εξέδωσε στην Αμερική το περιοδικό « The Cretan» για να προβάλλει το δίκαιο του αγώνα των Κρητικών και, αν και 65 ετών, ήρθε και πάλι στην Ελλάδα, μεταφέροντας χρήματα και εφόδια για τους επαναστάτες της Κρήτης, και εργάστηκε με μεγάλο ζήλο για την τροφοδοσία και την περίθαλψη των αμάχων και των προσφύγων της Κρήτης.
Χάρη στις ενέργειες του Χάου πολλά ορφανά Ελληνόπουλα υιοθετήθηκαν από εύπορες αμερικανικές οικογένειες. Η κόρη του παντρεύτηκε Έλληνα, τον Μιχαήλ Αναγνωστόπουλο (Ανάγνος), ο οποίος τον διαδέχτηκε στη διοίκηση του περίφημου κέντρου για την εκπαίδευση των τυφλών και των κωφαλάλων που ίδρυσε ο Χάου στη Βοστώνη της Αμερικής. Πρόκειται για την περίφημη Σχολή Τυφλών Perkin’s Institution, στην οποία αργότερα φοίτησε και η διάσημη Hellen Keller.
Από όλους τους ξένους που ήρθαν στην επαναστατημένη Ελλάδα, ο Χάου υπήρξε αναμφίβολα ο σημαντικότερος, ο κορυφαίος από όλους, ο πραγματικός φιλέλληνας.
